Frans Timmermans slaat alarm: autocraten kapen Nederlandse democratie net als in Hongarije en Polen
Nederland, vrijdag, 20 februari 2026.
De voormalige Europese vicevoorzitter waarschuwt dat Nederland niet immuun is voor staatskaping. Autocraten zoals Orbán en Kaczynski begonnen hun aanval op democratische instituties nadat ze verkiezingen hadden verloren. Ze geven media, rechters en universiteiten de schuld en nemen deze vervolgens over. Het doel: hun partij permanent aan de macht houden. Eenmaal begonnen is staatskaping bijna onmogelijk terug te draaien, aldus Timmermans.
Europa’s voorbeelden tonen hoe snel het kan gaan
De Europese Commissie vocht ruim tien jaar geleden al tegen Polen vanwege het ondermijnen van de onafhankelijke rechterlijke macht [1]. Orbán en Kaczynski startten hun staatskaping nadat ze verkiezingen hadden verloren [1]. Ze gaven onafhankelijke media, rechters, universiteiten, staatsinstellingen en het bedrijfsleven de schuld voor hun nederlaag [1]. Hun doel was helder: herverkiezing zeker stellen door alle instellingen te kapen en zo van hun eigen partij de staatspartij te maken [1]. Poetin noemde dit ‘geleide democratie’, Orbán sprak van ‘illiberale’ democratie [1]. De huidige Poolse regering heeft nog altijd moeite om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te herstellen [1].
Waarom staatskaping zo effectief werkt
Autocraten vallen bewust onafhankelijke instituties aan om het vertrouwen van de bevolking te ondermijnen [1]. Ze verkopen dit als een aanpak van een ‘corrupte elite’ [1]. Staatskaping leidt tot corruptie, zelfverrijking en zelfcensuur [1]. Het versterkt de uitvoerende macht, waardoor een nieuwe premier of president in de verleiding komt die macht te behouden [1]. De normalisering van radicaal- en extreemrechts draagt bij aan de ondermijning van democratische pijlers [1]. Er zijn mensen die staatskaping zien gebeuren maar het te ongemakkelijk vinden zich ertegen uit te spreken [1].
Nederland niet immuun voor deze bedreiging
Timmermans benadrukt dat Nederland niet moet denken dat deze ontwikkeling aan ons land voorbijgaat [1]. ‘Eenmaal ingezette staatskaping is onvoorstelbaar moeilijk geheel te keren’, waarschuwt hij [1]. Staatskaping is de kern van de aanpak in Hongarije, Slowakije, mogelijk Tsjechië, Polen onder Kaczynski en de Verenigde Staten onder Trump [1]. Voor Nederlandse burgers betekent dit dat waakzaamheid geboden is. Onafhankelijke media, universiteiten en rechtspraak zijn niet vanzelfsprekend. Ze verdienen actieve bescherming tegen pogingen tot overname door politieke partijen die de democratische spelregels willen omzeilen.