Raad van State torpedoert plan om PVV uit te sluiten van verkiezingen
Den Haag, maandag, 18 mei 2026.
Het hoogste adviesorgaan van Nederland noemt verkiezingsuitsluiting van partijen zonder leden ‘te vergaand’. Het amendement van D66 en GroenLinks-PvdA zou partijen verplichten democratische inspraak toe te laten. Wilders’ PVV heeft geen leden - hij is het enige lid. De Raad ziet wel ruimte voor regulering maar vindt de sanctie onevenredig. Publieke dialoog over partijdemocratie kan volgens de adviseurs ook zonder verkiezingsverbod effect hebben.
Amendement krijgt forse kritiek van hoogste adviesorgaan
Tweede Kamerleden Joost Sneller (D66) en Mikal Tseggai (GroenLinks-PvdA) willen strengere regels voor politieke partijen [1]. Hun amendement zou partijen verplichten leden toe te laten die kunnen beslissen over het partijprogramma en de kandidatenlijst [1][4]. De Raad van State publiceerde maandagochtend 18 mei 2026 een vernietigend advies over dit voorstel [2][4]. Het hoogste adviesorgaan vindt de voorgestelde sanctionering via verkiezingsuitsluiting ‘een te vergaande beperking’ van het passief kiesrecht [2]. De toelichting bij het amendement weegt volgens de Raad niet expliciet af waarom de beperkingen noodzakelijk en proportioneel zijn [4]. Voor gewone kiezers betekent dit dat hun stemkeuze beperkt kan worden - partijen kunnen simpelweg van het stembiljet verdwijnen als ze niet voldoen aan de nieuwe regels.
PVV wordt hoofddoelwit van democratisering
Het voorstel betekent in de praktijk een verbod op de PVV [1]. Geert Wilders is namelijk het enige lid van zijn partij - er bestaat geen interne democratie [1][2]. Ook een blanco lijst met kandidaten zonder partijnaam zou dan niet meer mogelijk zijn [1]. Naast D66 en GroenLinks-PvdA wil ook het CDA dat politieke partijen verplicht leden toelaten, wat in hun verkiezingsprogramma stond [1]. Wilders reageerde destijds op X richting CDA-leider Henri Bontenbal: ‘Bontenbal speelt met vuur’ [1]. Voor Wilders is de kritiek van de Raad van State een opsteker - ironisch genoeg van het orgaan dat hij zelf niet serieus neemt [2]. Op de radicaalrechtse flank werd het plan als ‘een PVV-verbod’ beschouwd [2].
Alternatieve aanpak zonder verkiezingsverbod mogelijk
De Raad van State ziet wel constitutionele ruimte om de interne organisatie van politieke partijen wettelijk te regelen [4]. Het adviesorgaan suggereert een wettelijke regeling zonder sanctiemogelijkheden, waarbij toezicht door de Nederlandse autoriteit voor politieke partijen zou plaatsvinden [GPT]. Als publiekelijk wordt dat partijen niet democratisch zijn, kan de daaropvolgende ‘maatschappelijke en politieke dialoog’ ook verbetering brengen [2]. Partijen zonder leden hebben nu al geen recht op subsidie [2]. Het commentaar is een domper voor de indieners - er gloorde een Kamermeerderheid voor zo’n plicht, maar fracties zullen zwaar tillen aan dit advies [2]. De vraag is nu of het plan het alsnog haalt in de Tweede Kamer.