Trump ruilt hiv-medicijnen voor mijnbouwrechten in Afrika
Washington, maandag, 30 maart 2026.
De VS dreigen levensreddende hiv-medicatie stop te zetten in landen zoals Zambia, waar 11% van de bevolking aan hiv lijdt. In ruil voor medische hulp eisen ze toegang tot gevoelige gezondheidsdata en mijnbouwrechten. 27 landen moeten nu kiezen tussen financiële problemen of duizenden doden. Experts waarschuwen dat deze deals de wereldwijde pandemiebestrijding ondermijnen. Zambia heeft tot april 2026 om te beslissen over een miljardendeal die het land 25 jaar aan datarechten kost.
Zambia onder druk: kiezen tussen schulden of duizenden doden
Zambia staat voor een dramatische keuze. Het land heeft tot 1 april 2026 om te beslissen over een omstreden deal met de VS [1]. De VS bieden 1 miljard dollar voor de komende vijf jaar, maar willen daar wel wat voor terug: toegang tot gezondheidsdata voor 25 jaar én mijnbouwrechten voor Amerikaanse bedrijven [1]. Als Zambia weigert, stoppen de VS de gratis hiv-medicatie [1]. Dat zou een ramp betekenen voor de 1,2 miljoen Zambianen die nu medicijnen krijgen via het Amerikaanse PEPFAR-programma [4]. Sinds 2003 heeft Zambia al meer dan 6,7 miljard dollar ontvangen [4]. ‘Hiv- en tuberculosepatiënten zullen gewoonweg sterven als zij niet snel weer toegang krijgen tot hun medicatie’, waarschuwt Zimbabwaanse gezondheidseconoom Travor Mabugu [1]. ‘Het is kiezen tussen meer financiële problemen op de lange termijn of duizenden doden op de korte termijn.’
Nederlandse expert slaat alarm: ‘Dit zaait verdeeldheid’
Marion Koopmans van het Erasmus MC in Rotterdam ziet de Amerikaanse deals met grote zorgen aan [1]. ‘Het zaait verdeeldheid in de wereldwijde samenwerking op het gebied van infectieziektebestrijding’, zegt de viroloog [1]. De VS hebben inmiddels deals gesloten met 27 landen in Afrika en Zuid-Amerika [1]. Deze landen moeten informatie over ziekte-uitbraken direct delen met Amerika [1]. Emma Ross van de Britse denktank Chatham House legt uit waarom dit problematisch is: ‘Die data geven de Amerikaanse farmaceutische industrie een competitief voordeel. Farmaceuten kunnen dan bij een volgende ziekte-uitbraak sneller vaccins ontwikkelen en dus meer verdienen. Het is eenrichtingsverkeer’ [1]. Voor Nederland betekent dit dat toekomstige pandemieën moeilijker te bestrijden worden als cruciale informatie in Amerikaanse handen blijft.
Wereldwijde gevolgen van Amerika’s nieuwe strategie
President Trump heeft vorig jaar bijna het gehele Amerikaanse budget voor ontwikkelingshulp geschrapt [1]. Nu komen er nieuwe deals onder de America First Global Health Strategy ter waarde van 12,7 miljard dollar [3]. Niger ontvangt nog maar 42 procent van de financiële steun die het voorheen kreeg [1]. De internationale gemeenschap reageert geschokt. Experts roepen de WHO op om de Amerikaanse acties uit te roepen tot een ‘Public Health Emergency of International Concern’ [2]. Ondertussen lopen de onderhandelingen over een wereldwijd pandemieverdrag vast [2]. Afrikaanse landen en ontwikkelingslanden verzetten zich tegen een herzien ontwerp voor het delen van pathogenen dat teveel in het voordeel van rijke landen zou zijn [2]. Zimbabwaanse president Emmerson Mnangagwa noemt de Amerikaanse deals een bedreiging voor ‘de soevereiniteit en de onafhankelijkheid’ van zijn land [1]. De vraag is nu of andere landen het Amerikaanse voorbeeld gaan volgen.