Belastingdienst jaagt veertig procent van de ZZP'ers weg met strengere controles
Nederland, woensdag, 8 april 2026.
De Nederlandse freelancemarkt stortte in door angst voor schijnzelfstandigheid. Vier op de tien ZZP’ers verliest opdrachten omdat bedrijven en overheden bang zijn voor boetes van de Belastingdienst. De fiscus zet kunstmatige intelligentie in om verdachte arbeidsrelaties op te sporen. Wanneer een ZZP’er als werknemer wordt bestempeld, verliest deze meteen de ondernemersstatus en wordt de opdrachtgever automatisch werkgever. Dit leidt tot naheffingen, boetes en arbeidsrechtelijke verplichtingen. Experts waarschuwen dat de huidige handhaving de flexibele arbeidsmarkt kapotmaakt, terwijl het kabinet externe inhuur bij de overheid wil terugbrengen van 15,4 naar 10 procent.
Bedrijven durven geen ZZP’ers meer in te huren
De situatie verslechterde dramatisch sinds minister Aartsen vorig jaar zijn nieuwe koers aankondigde [1]. Bedrijven en overheden zijn nog huiveriger geworden om ZZP’ers te huren dan in 2025 [2]. Onderzoek onder bijna 1300 zelfstandige professionals toont aan dat de meesten zeggen dat het moeilijker is geworden om aan werk te komen sinds de Belastingdienst strenger handhaaft [2]. De fiscus zet nu kunstmatige intelligentie, algoritmes en kwantumcomputers in om schijnzelfstandigheid effectiever aan te pakken, waarbij 80 medewerkers zich richten op onvolkomenheden die door computers worden gesignaleerd [3]. In december 2025 werden al forse naheffingen in de bouw en infra geconstateerd [3]. Het gevolg: opdrachtgevers zijn doodsbang geworden voor controles die kunnen leiden tot naheffingen en boetes [3].
Automatisch werkgever bij schijnzelfstandigheid
Wanneer de Belastingdienst vaststelt dat een ZZP’er feitelijk werknemer is, verliest deze meteen de ondernemersstatus [4]. De opdrachtgever wordt automatisch werkgever en moet loonheffingen inhouden en betalen [4]. De arbeidsrelatie valt onder cao-bepalingen en arbeidsrechtelijke verplichtingen [4]. Het recht op ondernemersaftrek vervalt, wat kan leiden tot belastingnaheffingen [4]. Bij kwaadwilligheid kan de Belastingdienst een naheffingsaanslag opleggen bij evidente en opzettelijke schijnzelfstandigheid [4]. De Belastingdienst let op de dagelijkse praktijk: geven opdrachtgevers aanwijzingen, werkt de ZZP’er met materieel van de opdrachtgever zonder vergoeding, en is er sprake van inbedding in de organisatie [3].
Overheid wil externe inhuur halveren
Het nieuwe coalitieakkoord van D66, VVD en CDA maakt de situatie voor ZZP’ers nog ingewikkelder [5]. De overheid wil externe inhuur terugdringen van 15,4 naar 10 procent van de totale personele uitgaven [5]. Dit geldt vooral voor IT, onderwijs en andere uitvoerende sectoren [5]. Het kabinet wil meer expertise in vaste dienst organiseren [5]. Rogier van Hamburg van ImpactWork noemt de wetgeving ‘het perfecte excuus om af te rekenen met de inefficiënte inhuurcultuur’ [6]. Experts adviseren opdrachtgevers om te stoppen met het ‘managen’ van mensen en te beginnen met het ‘faciliteren’ van ondernemers [3]. ZZP’ers moeten als externe partners worden behandeld met nieuwe afspraken over autonomie en resultaatverplichting [3]. Een transitie naar deze ‘Veilige Haven’ kost één tot twee jaar [3].