Utrecht heeft de meeste nieuwe parkinsonpatiënten per inwoner van heel Nederland

2026-01-22 binnenland

Utrecht, donderdag, 22 januari 2026.
Onderzoekers brachten voor het eerst alle nieuwe parkinsongevallen in Nederland in kaart. Utrecht staat bovenaan, gevolgd door Groningen en Friesland. Zeeland scoort het laagst. Jaarlijks krijgen 3700 Nederlanders de diagnose parkinson. Opvallend: hoogopgeleiden en niet-rokers lopen meer risico. De geografische verschillen wijzen op onbekende omgevingsfactoren die de ziekte beïnvloeden.

Parkinsonkaart onthult verrassende geografische verschillen

Eerder onderzoek wees al op regionale verschillen in parkinsonrisico, maar nu hebben wetenschappers van de Universiteit Utrecht en het Radboudumc op 21 januari 2026 de eerste complete ‘parkinsonkaart van Nederland’ gepubliceerd [1]. Deze doorbraak kwam tot stand door het slim koppelen van verschillende databronnen zoals sterfte-, medicatie- en ziekenhuisregistraties [2]. Het resultaat? Een kristalhelder beeld van waar parkinson toeslaat. Utrecht spant de kroon, gevolgd door Groningen en Friesland [3][4]. Zeeland blijft gespaard met de laagste cijfers [5]. “Dit onderzoek laat niet één dominante factor zien die allesbepalend is,” verklaart hoogleraar Roel Vermeulen, “maar dat sluit niet uit dat pesticiden een rol spelen” [6]. De cijfers zijn stabiel gebleven tussen 2017 en 2022, met jaarlijks gemiddeld 3700 nieuwe diagnoses [7]. Dat betekent 3700 gezinnen per jaar die te horen krijgen dat een dierbare deze ongeneeslijke ziekte heeft [8].

Hoogopgeleiden en niet-rokers lopen meer risico

De nieuwe gegevens bevestigen eerdere bevindingen maar voegen verrassende details toe. Mannen hebben 1.8 keer meer kans op parkinson dan vrouwen [9]. Hoogopgeleiden krijgen vaker de diagnose, mogelijk omdat ze eerder naar de dokter gaan of minder roken [10]. Want hier wordt het interessant: rokers hebben juist een lager parkinsonrisico [11]. “Het zou kunnen dat er iets in tabak zit dat beschermt,” speculeert neuroloog Bas Bloem van het Radboudumc [12]. Hij waarschuwt meteen: “Het betekent dus helemaal niet dat roken helpt tegen parkinson” [13]. Het risico bouwt zich op over dertig jaar, wat betekent dat je huidige woonplek niet het hele verhaal vertelt [14]. “Je wilt eigenlijk een film in kaart brengen, maar dit onderzoek is een foto,” legt Bloem uit [15].

Vervolgonderzoek moet omgevingspuzzel oplossen

De Parkinson Vereniging blijft bezorgd ondanks de nieuwe inzichten. “De zorgen over pesticiden zijn er nog steeds,” benadrukt directeur Nickie van der Wulp [16]. Opvallend genoeg toont de kaart geen duidelijk verband met landbouwgebieden, wat vragen oproept over andere omgevingsfactoren [17]. Vermeulen hoopt nog in 2026 conclusies te trekken over bestrijdingsmiddelen en parkinson [18]. Het grootschalige PD-PEST onderzoek loopt momenteel en moet antwoorden geven op individueel niveau [19]. “Door dit onderzoek hebben we nu de instrumenten om dit goed te bekijken,” stelt Vermeulen hoopvol [20]. Met 63000 Nederlanders die leven met parkinson groeit de urgentie [21]. De afgelopen tien jaar steeg het aantal gevallen met 30 procent [22]. “We kunnen niet op onze handen gaan zitten,” waarschuwt Bloem [23].

Bronnen

Parkinson onderzoek Nederlandse provincies