Bijna 4.000 door nazi's geroofde objecten krijgen nieuw thuis bij joodse gemeenschap
Den Haag, woensdag, 22 april 2026.
Serviesgoed, schilderijen en tapijten liggen al 80 jaar opgeslagen in depots. Nu adviseert commissie-Asscher deze verweesde kunstschatten over te dragen aan de joodse gemeenschap. Het gaat om objecten die ooit aan joodse families toebehoorden - families die vaak volledig zijn uitgemoord. De commissie wil een onafhankelijke stichting oprichten die de collectie beheert en zichtbaar maakt. Bezoekers moeten kunnen voelen dat dit bestek ooit op iemands keukentafel stond. Het ministerie moet jaarlijks 400.000 euro vrijmaken voor tentoonstellingen en educatie.
Van depot naar zichtbare herinnering
De objecten liggen nu grotendeels opgeslagen in het CollectieCentrum Nederland tussen de A28 en Amersfoort [1]. Voormalig minister Lodewijk Asscher leidde de commissie die woensdag 22 april het adviesrapport presenteerde in het Nationaal Holocaustmuseum [1]. “Je ziet niet dat het voorwerp ooit van iemand gestolen is tijdens de oorlog”, zegt Asscher. “Daarom zeggen we: voeg die informatie toe. Laat mensen even stilstaan bij het feit dat dit van iemand was die vermoord is” [1]. Het gaat om ongeveer 3.700 objecten uit de NK-collectie waarvan sinds de jaren negentig herkomstonderzoek wordt gedaan [1]. Circa een derde is momenteel in bruikleen bij Nederlandse musea, ambassades of rijksgebouwen [1].
Jaarlijks vier ton voor levende herinnering
De commissie adviseert een onafhankelijke stichting op te richten, bij voorkeur ondergebracht bij het Joods Museum Amsterdam [1]. Het ministerie van OCW moet jaarlijks €400.000 beschikbaar stellen voor tentoonstellingen, educatie en samenwerkingen [1]. Chanan Hertzberger van het Centraal Joods Overleg benadrukt waarom verkopen geen optie is: “De goederen zijn niet van ons, ze zijn van de mensen van wie ze ooit waren. En áls zich in de toekomst erfgenamen melden, moeten ze er nog zijn” [1]. De stichting krijgt de taak om jaarlijks een gastcurator of projectleider een nieuw project te laten bedenken [1]. “Je zou mensen kunnen laten eten met dat bestek terwijl ze het verhaal horen”, stelt Asscher voor. “Dat kan ongemakkelijk zijn, maar dat maakt het juist betekenisvol” [1].
Einde van jarenlang zweven in niemandsland
Minister Ingrid van Engelshoven besloot al in juni 2021 dat de joodse gemeenschap op morele gronden aanspraak heeft op deze collectie [1]. Sinds 2022 liep een intensief overheidsprogramma naar de herkomst van werken in de Nederlands Kunstbezit-collectie, dat nu ten einde loopt [1]. Ongeveer 500 objecten zijn al gerestitueerd aan families [1]. Asscher vindt het tijd dat de resterende objecten uit hun zwevende positie komen: “We vinden het belangrijk dat deze stukken niet langer blijven hangen in een soort niemandsland” [2]. Het rapport bevat 14 aanbevelingen die de overgang van rijkseigendom naar gemeenschapsbeheer mogelijk maken [1]. Hertzberger deelt een persoonlijk verhaal: zijn grootvader werd door nazi’s vermoord en het huis was leeggeroofd toen zijn grootmoeder terugkwam uit het concentratiekamp [1].