Nederlandse overheid jaagt zelf grondprijzen op en blokkeert groene plannen
Den Haag, donderdag, 5 februari 2026.
De overheid saboteert onbedoeld haar eigen klimaatdoelen door landbouwgrond kunstmatig duur te houden. Nederlandse grond kost negen keer meer dan elders in Europa door belastingvoordelen en subsidies die speculatie aanwakkeren. Hierdoor kunnen boeren niet verduurzamen en blijven stikstofproblemen bestaan. De adviesraad wil drastische hervormingen: weg met fiscale vrijstellingen, onderscheid tussen productie- en natuurlandbouw, en meer overheidsingrijpen via onteigening. ‘De grondmarkt lijkt steeds meer op een loterij,’ waarschuwt de raad.
Overheid schiet zichzelf in de voet met eigen beleid
De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) overhandigde gisteren een hard advies aan minister Femke Wiersma [1]. De grondprijzen stijgen sinds de jaren vijftig jaarlijks met gemiddeld 3 procent, zelfs na correctie voor inflatie [2]. Nederlandse landbouwgrond kost gemiddeld negen keer meer dan het Europese gemiddelde [2]. Krijn Poppe, voorzitter van de adviescommissie, noemt het ‘schokkend’ dat overheidsbeleid de prijzen verder opstuwt [3]. Subsidies zoals stoppersregelingen en belastingvrijstellingen maken grond tot een aantrekkelijk beleggingsobject [1][4]. Boeren kunnen hierdoor nauwelijks meer extra grond kopen om bijvoorbeeld alle mest op eigen terrein kwijt te kunnen [4]. Natuurinclusieve boeren moeten hun producten lokaal verkopen om de hoge grondkosten te dekken [4].
Loterij in plaats van markt
De grondmarkt krijgt steeds meer het karakter van een loterij door speculatie [1]. Wie grond bezit, houdt dat vast in de hoop op waardestijging [1]. Dit raakt vooral jonge boeren die een bedrijf willen overnemen. De hoge prijzen maken verduurzaming onbetaalbaar voor individuele ondernemers [4]. Ontwikkelwinsten komen bij enkelen terecht, terwijl in dezelfde gebieden geen middelen beschikbaar zijn voor natuur- of klimaatmaatregelen [3]. Het gevolg: natuurdoelen blijven achter, woningbouw komt moeilijk van de grond en het platteland raakt sociaaleconomisch achterop [3]. Jan Jacob van Dijk, voorzitter van de Rli, stelt dat dure grond echt een belemmering is om verduurzaming van de landbouw handen en voeten te geven [2].
Drastische koerswijziging nodig
De Rli wil een onderscheid tussen productielandbouw en maatschappelijke landbouw [1][3][5]. In productielandbouwgebieden staat voedselproductie centraal, in maatschappelijke landbouwgebieden wordt landbouw gecombineerd met natuurbeheer [5]. Belastingvrijstellingen rond landbouwgrond moeten geleidelijk worden afgebouwd [3][5]. Het geld kan beter naar een pensioenfonds voor stoppende boeren [1][5]. De overheid moet steviger ingrijpen via onteigening, verplichte grondruil en voorkeursrechten [1][4]. Poppe roept bestuurders op meer moed te tonen: ‘Wees niet te bescheiden’ [1]. Elke gemeente kan morgen al beginnen met deze aanpak [3]. Het is een totaalpakket, waarschuwt Van Dijk: als je er één maatregel uithaalt, stort het kaartenhuis in [2].