AI-chatbots negeren lokale partijen volledig bij stemadvies voor gemeenteraadsverkiezingen

2026-03-12 politiek

Den Haag, donderdag, 12 maart 2026.
Minder dan één procent van AI-chatbots adviseert lokale partijen als eerste keuze, terwijl deze partijen dertig procent van de stemmen behaalden in 2022. Onderzoek toont aan dat systemen ongeschikt zijn als stemhulp.

ChatGPT en concurrenten falen bij lokale politiek

De Autoriteit Persoonsgegevens testte vijf populaire AI-chatbots: ChatGPT, Claude, Gemini, Grok en Mistral [1][2]. Drie van de vijf systemen gaven vrijwel altijd stemadvies wanneer gebruikers daar expliciet om vroegen [1]. Het probleem: lokale partijen zoals Leefbaar Rotterdam of Liberale Partij Maastricht verschijnen in minder dan één procent van de stemadviezen als eerste keuze [2]. Dit staat in schril contrast met de werkelijkheid - bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2022 behaalde lokaal opererende partijen ruim dertig procent van alle stemmen [1][2]. “AI-chatbots zijn onbetrouwbaar en geven een vertekend beeld van het politieke landschap”, waarschuwt AP-voorzitter Aleid Wolfsen [1][2]. De oorzaak ligt waarschijnlijk in de trainingsdata: chatbots worden getraind met grote hoeveelheden internetdata, maar lokale partijen komen daar relatief weinig in voor [1].

Kiezers krijgen incomplete informatie vlak voor verkiezingen

Met nog zes dagen tot de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026 [3][4] wordt het probleem extra pijnlijk. Steeds meer Nederlandse burgers gebruiken AI-tools voor politieke informatie [GPT]. De chatbots geven niet alleen incomplete adviezen - ze creëren ook een “sterk vertekend en gepolariseerd beeld” van de Nederlandse politiek [2]. Het College voor de Rechten van de Mens waarschuwde op 11 maart al dat meer dan 45 procent van AI-modellen onjuiste antwoorden geeft op nieuwsvragen [3]. Politieke partijen voeren ondertussen gerichte online campagnes, ondanks een verbod dat sinds oktober 2025 van kracht is - de AP heeft ongeveer 40 gevallen gevonden [5].

Betrouwbare alternatieven wel beschikbaar

De AP raadt kiezers aan om alternatieve stemhulpen te gebruiken zoals StemWijzer en Kieskompas [2]. Voor bijna alle gemeenten in Brabant is een lokale stemhulp beschikbaar van StemWijzer, MijnStem of Kieskompas - alleen Geldrop-Mierlo en Cranendonck hebben geen online stemhulpen [6]. Regionale omroepen lanceerden ook KiesKennis, een AI-verkiezingschatbot die geen stemadvies geeft maar wel helpt bij het vinden van betrouwbare informatie [6]. Onder de Europese AI-wetgeving gelden scherpe regels voor chatbots die stemadvies geven vanwege het risico dat ze stemgedrag beïnvloeden [1]. De AP roept AI-aanbieders op te voorkomen dat hun chatbots gebruikt kunnen worden als stemhulpen [1].

Bronnen

AI-chatbots stemadvies