Nederland verdient 4,4 miljard euro per jaar aan een open overheid

2026-01-13 economie

Nederland, dinsdag, 13 januari 2026.
Transparantie blijkt geld op te leveren in plaats van alleen te kosten. Open data alleen al zorgt voor 3,5 miljard euro en meer dan 7.000 banen per jaar. Het toeslagenschandaal kostte 12 miljard euro - vroegere openbaarheid had dit kunnen beperken.

Open State Foundation en IMI doorbreken kostendenken

De Open State Foundation en het Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI) publiceerden gisteren het rapport ‘De baten van transparantie’ [1][3][5]. Voor het eerst wordt breed onderzocht wat openbaarheid Nederland oplevert in plaats van wat het kost [1]. Het rapport wordt vandaag aangeboden aan de Tweede Kamer [5]. Marlinde Weener van Open State Foundation zegt: “De afgelopen tijd staat het recht op informatie onder druk in Nederland en werd er uitsluitend gefocust op de kosten van openbaarheid. Dit rapport laat zien dat openbaarheid ons ook heel veel oplevert” [5]. De onderzoekers werkten anderhalf jaar aan deze studie [1]. Guido Enthoven van IMI vult aan: “Met open data ontstaan nieuwe producten en diensten, openbaarheid leidt tot het beëindigen van misstanden. Per saldo profiteert iedereen hiervan, als burger en als belastingbetaler” [5].

Concrete voorbeelden van economische winst

Open data alleen al levert Nederland jaarlijks 3.5 miljard euro op en zorgt voor 7140 banen [1][3][5][7]. Denk aan bekende apps als Buienradar of websites als Studiekeuze123 [3]. Bouw- en constructietekeningen uit overheidsarchieven besparen bewoners, aannemers en architecten 160 miljoen euro per jaar [3][5][7]. Woo- en Wob-verzoeken leveren jaarlijks tussen de 680 en 730 miljoen euro op door het eerder stoppen van misstanden [5][7]. De STAP-regeling verdeelde jaarlijks 180 miljoen euro over opleidingen, maar werd afgeschaft na onderzoek van Follow the Money via een Wob-verzoek [3]. Ambtenaren besparen 50 miljoen euro aan zoektijd door transparantie [3][5]. Guido Enthoven erkent dat de kosten “enkele honderden miljoenen euro’s per jaar” bedragen, maar benadrukt dat de opbrengst veel hoger ligt [6].

Politieke gevolgen en toekomst

Het toeslagenschandaal kostte de Nederlandse schatkist ongeveer 12 miljard euro [3][5][7]. De onderzoekers stellen dat eerdere openbaarheid deze schade mogelijk had kunnen beperken [5][7]. Serv Wiemers, directeur van Open State Foundation, reageert scherp op CDA-leider Bontenbal: “Dat CDA-leider Bontenbal onlangs de Woo een doorn in het oog noemde en klaagde over de vele ambtenaren is nu echt ontkracht. Het nieuwe kabinet moet dat meenemen” [5]. In 2027 vindt de wetsevaluatie van de Woo plaats [5]. Nederland bevindt zich momenteel in de middenmoot van Europa wat betreft transparantie-indicatoren [6]. Guido Enthoven durft de stelling wel aan: “Investeren in openheid is hoogst rendabel” [6]. De totale geschatte opbrengst van 4.4 miljard euro per jaar is volgens de onderzoekers nog een conservatieve schatting [5][6].

Bronnen

overheidstransparantie economische baten