Iran wankelt na dood Khamenei terwijl VS en Israël doorslaan
Teheran, woensdag, 4 maart 2026.
De dood van opperleider Khamenei op 1 maart zet Iran onder extreme druk. Een driekoppige overgangsraad probeert de macht te behouden, maar deskundigen waarschuwen dat het regime op instorten staat. Trump kondigde een militaire campagne van vier weken aan tegen Iran, terwijl Israël en de VS systematisch kopstukken uitschakelen. De cruciale vraag is of de Revolutionaire Garde standhoud tegen twee militaire grootmachten. Iran-kenner Sharhani stelt dat Khamenei een onmisbare schakel was en het hele systeem nu op losse schroeven staat. De komende weken bepalen of het 47 jaar oude regime overleeft.
Overgangsraad worstelt met machtscrisis
Drie dagen na de dood van ayatollah Ali Khamenei in Iran worstelt het land met een diepe machtscrisis [1]. Gisteren werd een driekoppige overgangsraad benoemd bestaande uit Alireza Arafi, president Pezeshkian en Gholamhossein Mohseni Ejei [1]. “Dat klinkt georganiseerd, maar de dood van Khamenei leidt tot een machtscrisis in de regering”, waarschuwt Iran-kenner Yaghoub Sharhani van de Groene Amsterdammer [1]. Voor Nederlanders betekent dit dat de energiemarkten verder kunnen ontwrichten - Iran controleert grote oliereserves die nu in onzekerheid verkeren. Khamenei was volgens Sharhani “een onmisbare schakel” die het regime 37 jaar bij elkaar hield [1][3]. De Amerikaanse president Trump kondigde op zondag een militaire campagne van vier tot vijf weken tegen Iran aan [1], wat de druk op de overgangsraad alleen maar vergroot.
Systematische uitschakeling van kopstukken
De VS en Israël voeren een zogenoemde ‘onthoofdingsstrategie’ uit waarbij systematisch kopstukken van de Iraanse regering worden gedood [1]. “In korte tijd zijn er bij de luchtaanvallen veel kopstukken gedood. Vooral de Israëliërs zijn daar meester in, ze weten precies wie ze waar en wanneer kunnen vinden”, legt Sharhani uit [1]. De strategie richt zich op het wegvagen van de regeringsstructuur “laag voor laag, zodat alleen de zwakkere en minder ideologische figuren overblijven” [1]. Trump deed een beroep op de Iraniërs om zelf hun machthebbers weg te werken [1], hoewel minister Hegseth van Defensie verwarring zaaide door te ontkennen dat het om ‘regime change’ gaat [1]. Voor Nederland kan dit leiden tot meer vluchtelingen uit de regio en verdere destabilisatie van internationale handelsketten.
Revolutionaire Garde onder extreme druk
De cruciale vraag is of de Revolutionaire Garde en het Iraanse leger het gevecht tegen twee militaire grootmachten kunnen volhouden [1]. Iran-deskundige Peyman Jafari stelt het kernprobleem helder: “Want als de Revolutionaire Garde bezwijkt of als er splitsingen ontstaan, dan gaat ook het regime verder wankelen” [1]. De garde is momenteel bezig met de verdediging van Iran en het uitvoeren van tegenaanvallen [1], maar volgens Sharhani leiden de aanvallen tot chaos waarbij “het hele systeem op losse schroeven staat” [1]. De Council on Foreign Relations waarschuwt dat “de Islamitische Revolutionaire Garde het regime is” - niet alleen de leider [3]. Sharhani denkt dat meer nodig is dan alleen luchtaanvallen om het regime weg te vagen, namelijk troepen op de grond [1]. Voor Nederlandse bedrijven die handel drijven met het Midden-Oosten wordt de situatie steeds onvoorspelbaarder naarmate het conflict escaleert.