asml in het nauw: hoe een schoolbus grote geopolitieke spanningen veroorzaakt
Veldhoven, vrijdag, 19 juni 2026.
Een machine ter grootte van een schoolbus zet de wereld op zijn kop. asml, de Nederlandse chipmachinegigant, staat onder vuur omdat de vs vermoeden dat één van hun topapparaten illegaal in china is beland. Die eu-machines zijn zo geavanceerd dat ze chips maken voor je iphone en ai-systemen – en precies daarom mag china ze niet hebben. asml ontkent, maar de vs dreigen met sancties. Het conflict raakt de kern van de technologische oorlog tussen oost en west. Als asml schuldig wordt bevonden, kan dat miljarden euro’s en jarenlange handelsrelaties kosten. En jij? Die krijgt straks misschien een duurdere telefoon in je hand.
een machine, miljarden gevolgen
asml’s euv-machine is zo groot als een schoolbus en zo duur als een vliegtuig: 160 miljoen euro per stuk [1]. Het apparaat maakt de meest geavanceerde chips ter wereld, die zitten in je iphone, je playstation en de servers van amazon [2]. Maar sinds woensdag 18 juni 2026 staat asml onder vuur. De vs vermoeden dat zo’n machine, of onderdelen ervan, illegaal in china terecht is gekomen [1]. asml ontkent stellig: ‘we hebben nooit een euv-machine naar china verscheept’ [3]. Toch dreigen de vs met sancties [1]. Waarom? Omdat china met zo’n machine zijn eigen superchips kan maken – en daarmee de vs technologisch kan inhalen [GPT]. asml’s ceo christophe fouquet zei in april nog dat de vraag naar chips door ai ‘ver voorbij de huidige productiecapaciteit’ gaat [4]. Dat maakt deze machines nog waardevoller – en gevaarlijker in verkeerde handen.
de economische schokgolf
asml is niet zomaar een bedrijf. Het is het enige ter wereld dat euv-machines maakt [4]. In het eerste kwartaal van 2026 verkocht asml voor 8,8 miljard euro aan machines, waarvan 19 procent naar china ging [4]. Dat was nog 36 procent in het laatste kwartaal van 2025 [4]. De exportbeperkingen werken dus, maar de vs willen meer. Een wet die in april 2026 door een belangrijke commissie kwam, wil asml verbieden om alle geavanceerde machines naar china te sturen [5]. Als dat doorgaat, verliest asml een flink deel van zijn omzet. 17 procentpunt minder verkopen naar china betekent honderden miljoenen minder winst per jaar [4]. Maar het is niet alleen asml dat de rekening betaalt. apple, nvidia en tsmc – bedrijven die asml’s machines gebruiken – kunnen vertraging oplopen in hun productie [2]. Dat betekent: minder nieuwe iphones, duurdere grafische kaarten voor gamers en tragere ai-systemen. En jij? Die betaalt straks misschien 200 euro meer voor je volgende telefoon [alert! ‘schatting gebaseerd op eerdere prijsstijgingen bij chiptekorten’].
de geopolitieke tijdbom
Deze zaak raakt de kern van de technologische oorlog tussen de vs en china. De vs willen voorkomen dat china toegang krijgt tot geavanceerde chiptechnologie, omdat het land dat kan gebruiken voor militaire toepassingen en ai [GPT]. De nederlandse overheid houdt zich voorlopig op de vlakte. Het ministerie van buitenlandse zaken zegt alleen dat het ‘de verantwoordelijkheid serieus neemt en de restricties strikt handhaaft’ [5]. Maar als de vs asml sancties opleggen, moet nederland kiezen: meegaan met de vs of china steunen. Dat laatste is onwaarschijnlijk, gezien de nauwe banden met de vs [GPT]. Ondertussen blijft het onduidelijk wat er precies naar china is gegaan. De vs zeggen bewijs te hebben, maar willen dat niet openbaar maken [1]. asml zegt dat er wereldwijd 314 euv-machines in gebruik zijn, waarvan 26 buiten dienst, en geen enkele in china [3]. Toch blijft de twijfel bestaan. Want als china echt een euv-machine heeft, kan het binnen een paar jaar zijn eigen superchips maken – en dat verandert de wereldwijde machtsverhoudingen voorgoed.