De overheid koopt straks zelf grond op om Nederland niet op slot te laten zitten

2026-05-29 politiek

Den Haag, zaterdag, 30 mei 2026.
Nederland is vol, maar toch komen woningen, kazernes en windparken er niet snel genoeg. De oplossing? De overheid koopt zelf strategisch grond op. Begin 2027 volgt de definitieve beslissing.

Grond kopen voordat de markt je voor is

Minister Elanor Boekholt-O’Sullivan (D66) van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening maakte op 29 mei 2026 bekend dat het kabinet-Jetten een nieuwe landelijke grondbank wil oprichten [1][2]. De gedachte is simpel: wie de grond heeft, bepaalt wat erop komt. Nu is de overheid te vaak te laat. Grond is al verkocht, te duur geworden, of heeft de verkeerde bestemming gekregen. De nieuwe grondbank moet dat veranderen [3]. Het kabinet wil strategisch grond opkopen en die gebruiken als ‘schuifruimte’ [7]. Praktisch voorbeeld: moet een bedrijf wijken voor een nieuw verdeelstation voor elektriciteit? Dan biedt de overheid via de grondbank een alternatieve locatie aan. Zo hoeft niemand met lege handen te staan [7]. De grondbank richt zich op vier grote nationale opgaven: woningbouw, defensie, de energietransitie en natuurontwikkeling [1][2][3].

Wat er al is, is niet genoeg

Nederland heeft al grondbanken, maar die schieten tekort [1]. Het Rijksvastgoedbedrijf beheert nu een ruilgrondenportefeuille van ongeveer 2.000 tot 2.500 hectare [1][2][6]. Het kabinet vindt dat te weinig en te ongelijk verspreid over het land [1][6]. Ook de Nationale Grondbank van het ministerie van LVVN bestaat al, maar richt zich uitsluitend op landbouw- en natuurdoelen [1][2]. De nieuwe grondbank is dus geen vervanging, maar een aanvulling: groter, breder en landelijk dekkend [7]. Boekholt-O’Sullivan wil de bank gefaseerd opzetten, te beginnen met de bestaande ruilgrondenportefeuille van het Rijksvastgoedbedrijf als startpunt [1][3]. Hoeveel geld de grondbank gaat kosten, is nog niet duidelijk [2]. De minister werkt de financiering, de organisatiestructuur en de regels voor aan- en verkoop nog uit [1][3]. De grootste zorg daarbij: dat de overheid zelf de grondprijzen opdrijft door actief de markt op te gaan [4]. Dat zou het tegenovergestelde zijn van wat het kabinet wil bereiken.

Wat betekent dit voor jou, en wanneer?

Of je nu huurder bent die al jaren wacht op een betaalbare woning, een boer die grond wil kopen om zijn bedrijf voort te zetten, of een gemeente die een wijk wil uitbreiden: de grondbank raakt iedereen die met ruimtegebrek te maken heeft [2][3]. De Tweede Kamer vroeg het kabinet bijna twee jaar geleden al om actievere grondpolitiek, via een motie van PRO (voorheen GroenLinks-PvdA) [3][7]. Daarna volgde onderzoek, en nu ligt er een voornemen [7]. Een definitief besluit over de grondbank volgt begin 2027 [1][2][3]. Eerder kondigde het kabinet-Jetten ook al aan dat grondbanken ingezet kunnen worden om landbouwgrond van stoppende boeren beschikbaar te maken voor jonge boeren [2]. Of de nieuwe grondbank daar ook ruimte voor biedt, is nog onbekend [alert! ‘Het ministerie van LVVN kon hier op 29 mei 2026 nog geen antwoord op geven volgens Boerderij’]. Tegelijk trok minister Boekholt-O’Sullivan ook ruim € 77 miljoen uit voor de bouw van 13.000 woningen, waarvan 9.000 in het betaalbare segment, via de Woningbouwimpuls [6]. Koploper in die ronde is Leeuwarden met 3.034 woningen, gevolgd door Deventer met 2.103 en Oss met 1.600 [6]. De grondbank is dus niet de enige zet op het schaakbord, maar wel de meest strategische.

Bronnen

grondbank ruimtelijke ordening