De Raad van State slaat alarm: Nederland denkt alleen aan vandaag en vergeet de toekomst

2026-04-16 politiek

Den Haag, donderdag, 16 april 2026.
Het hoogste adviesorgaan van Nederland gooit de knuppel in het hoenderhok. De Raad van State spreekt van een ‘tirannie van het hedendaagse’ in de Nederlandse politiek. Politici focussen te veel op kortetermijnwinst. Ze vergeten de belangen van toekomstige generaties. Klimaat, pensioenen en woningbouw blijven hangen omdat niemand verder kijkt dan de volgende verkiezingen. De Raad wil drastische veranderingen. Denk aan een ombudsman voor toekomstige generaties en grondwetswijzigingen. In 81 van 196 landen staan al rechtswaarborgen voor volgende generaties in de grondwet. Nederland loopt achter. Vicepresident Thom de Graaf stopt vervroegd na deze stevige waarschuwing. Het signaal is helder: stop met kortzichtig beleid of betaal straks de rekening.

Concrete problemen door kortzichtig denken

De gevolgen van dit kortzichtige denken zijn tastbaar. Pensioen, klimaat, migratie en woningbouw blijven vastlopen omdat politici niet verder kijken dan hun regeerperiode [1]. De Raad constateert dat initiatieven om langetermijnbelangen te borgen zich in een ‘te pril stadium’ bevinden en worden afgedaan als ‘te vrijblijvend’ [1]. Thom de Graaf (D66), die na dit jaarverslag stopt als vicepresident, zegt het zo: ‘Het is de opdracht van iedereen om te denken waar we elkaar wel kunnen vinden, zoals dat destijds met het pensioenakkoord lukte’ [1]. De politiek is volgens hem ‘niet geneigd echt langetermijnperspectief in beleid te verwerken, dat kan veel beter’ [1]. Voor burgers betekent dit dat problemen als de wooncrisis en klimaatverandering blijven dooretteren terwijl politici focussen op het ‘hier en nu’ [2].

Radicale voorstellen voor structurele verandering

De Raad van State wil drastische hervormingen. Ze pleiten voor ‘institutionele innovaties’ zoals burgerberaden, een ‘toekomstambassadeur’ en een ombudsfunctie voor toekomstige generaties [1][5]. Ook roepen ze op tot brede meerjarige akkoorden op onderwerpen waar rust kan worden gecreëerd [1]. Een generatietoets moet de langetermijngevolgen van beleid systematisch toetsen [1]. Nog ingrijpender: de Raad wil onderzoeken of de belangen van toekomstige generaties in de Grondwet opgenomen moeten worden [2][5]. Nederland loopt internationaal achter - in 41.327 procent van alle landen staan al rechtswaarborgen voor volgende generaties in de grondwet [2]. De Nederlandse Grondwet kent zo’n expliciete verwijzing niet [2]. Grondwetswijziging is echter een zwaar proces met twee lezingen, tussentijdse verkiezingen en een tweederdemeerderheid [2].

Urgentie neemt toe door stapeling van crises

De timing van deze waarschuwing is geen toeval. Nederland staat voor een ‘stapeling van uitdagingen’: geopolitieke problemen, vergrijzing, arbeidsmarkttekorten, klimaat- en energievraagstukken, ruimtetekorten en tekorten in publieke voorzieningen [3]. Deze uitdagingen zijn de afgelopen jaren urgenter geworden door afzwakkende economische groei [3]. De Afdeling advisering van de Raad van State behandelde in 2025 344 zaken en bracht 312 adviezen uit, waarvan 67 procent binnen twee maanden werd afgehandeld [5][6]. De Afdeling bestuursrechtspraak deed ongeveer 10.900 rechtszaken af met een gemiddelde doorlooptijd van 36 weken [5][6]. Met de vervroegde terugtreding van De Graaf per 1 juli 2026 - een jaar voor het einde van zijn termijn - verliest de Raad een prominente voorvechter van langetermijndenken [2]. De ministerraad besluit binnenkort wie hem opvolgt [2].

Bronnen

Raad van State langetermijnbeleid