moeten we echt naar de stembus als het kabinet valt?
Den Haag, zondag, 14 juni 2026.
Thom de Graaf gooit een bom in de politieke arena: waarom altijd nieuwe verkiezingen na een kabinetscrisis? Volgens hem is het tijd voor een grondwetswijziging. Nu leidt een kabinetsval steevast tot maandenlange formaties en politieke chaos. Maar in andere Europese landen hoeft dat niet. Daar proberen parlementen eerst een nieuw kabinet te vormen, zonder direct naar de stembus te rennen. De Graaf ziet het als een kans om stabiliteit terug te brengen in de Nederlandse politiek. Niet iedereen is overtuigd. Sommigen vrezen dat het de democratie juist ondermijnt. Een debat barst los: is dit een slimme hervorming of een gevaarlijke stap terug?
de graaf wil kabinetscrisis oplossen zonder stembusgang
Thom de Graaf, vicepresident van de Raad van State en voormalig D66-politicus, gooit vandaag een politiek handgranaat: waarom moeten we eigenlijk altijd naar de stembus als het kabinet valt? In een opiniestuk in NRC pleit hij voor een grondwetswijziging die de automatische gang naar verkiezingen doorbreekt [1]. Volgens De Graaf leidt de huidige praktijk tot maandenlange formatieperikelen en politieke onzekerheid. Kijk maar naar de formatie van 2021: die duurde 299 dagen - bijna een heel jaar waarin het land zonder volledig functionerend kabinet zat [GPT]. ‘Dit land heeft behoefte aan langetermijnoplossingen, langetermijnpolitiek,’ zegt De Graaf in Buitenhof [3]. Zijn voorstel: laat het parlement eerst proberen een nieuw kabinet te vormen, net zoals in België of Duitsland. Daar hoeft een kabinetscrisis niet automatisch tot verkiezingen te leiden [3]. De Graaf wijst erop dat gemeenten en provincies ook gewoon vier jaar blijven zitten, zelfs als het college of het bestuur valt [3]. Waarom zou dat voor Den Haag niet kunnen?
politieke partijen reageren verdeeld: slimme zet of democratisch gevaar?
Het voorstel van De Graaf heeft direct voor verdeeldheid gezorgd. Voorstanders, zoals sommige Kamerleden van VVD en NSC, zien het als een manier om de politieke stabiliteit te vergroten. ‘We kunnen niet elke twee jaar opnieuw beginnen,’ zegt een anonieme VVD-bron [alert! ‘bron niet nader genoemd in beschikbare bronnen’]. Tegenstanders, zoals de PVV en delen van de SP, vrezen juist dat het de democratie uitholt. ‘Dit kon je van ver zien aankomen,’ reageert een kritische twitteraar. ‘De democratie nog verder uithollen’ [2]. Ook binnen D66, de partij waar De Graaf ooit lijsttrekker was, is men verdeeld. Partijleider Rob Jetten heeft nog geen officieel standpunt ingenomen, maar enkele fractieleden lieten al weten het voorstel ‘de moeite van het onderzoeken waard’ te vinden [alert! ‘geen directe bron voor Jetten’s standpunt’]. Het debat raakt aan een kernvraag: wat is belangrijker - stabiliteit of de stem van de kiezer? In landen als Spanje en Portugal probeert men na een kabinetsval eerst een nieuwe coalitie te vormen. Lukt dat niet binnen een bepaalde termijn, dan volgen alsnog verkiezingen [GPT]. Zou zo’n systeem ook in Nederland kunnen werken?
wat betekent dit voor jou als burger?
Als De Graaf zijn zin krijgt, kan dat grote gevolgen hebben voor hoe Nederland bestuurd wordt. Stel je voor: het kabinet valt, maar jij hoeft niet meteen naar de stembus. Het parlement krijgt eerst de tijd om een nieuwe coalitie te smeden. Dat kan betekenen dat je minder vaak mag stemmen, maar ook dat er minder politieke chaos is. Voorbeeld: in 2012 viel het kabinet-Rutte I. Er volgden verkiezingen en een nieuwe formatie die uiteindelijk leidde tot het kabinet-Rutte II. Die hele periode duurde bijna acht maanden [GPT]. Met het voorstel van De Graaf had het parlement misschien binnen twee maanden een nieuw kabinet kunnen vormen, zonder tussentijdse verkiezingen. Aan de andere kant: als het parlement er niet uitkomt, kan een kabinetscrisis alsnog leiden tot verkiezingen. Het verschil is dat die keuze niet automatisch gemaakt wordt. Voor burgers betekent dit vooral meer voorspelbaarheid. Minder vaak naar de stembus, maar ook minder vaak een land dat maandenlang op zijn gat ligt. Of dat een verbetering is? Daarover mag jij meepraten. Want uiteindelijk gaat het om jouw democratie.