Nederland heeft al 25 jaar een noodknop voor autoloze zondagen klaarliggen
Nederland, donderdag, 26 maart 2026.
Sinds 2001 ligt er een complete regeling op het ministerie van Economische Zaken om bij een energiecrisis autoloze zondagen in te voeren. Van zondag 3:00 tot maandag 3:00 zouden auto’s dan van de weg moeten blijven. Ook pleziervaart wordt beperkt. Huishoudens krijgen voorrang boven de industrie. De maatregel werd voor het laatst gebruikt tijdens de oliecrisis van 1973, toen Nederland van november tot januari autovrije zondagen had. Nu stijgen de brandstofprijzen weer dramatisch door oorlog in het Midden-Oosten, maar het kabinet wacht nog met ingrijpen.
Crisisplannen liggen klaar, maar kabinet wacht nog
Nederland bevindt zich momenteel in fase 1 van een oliecrisis, gekenmerkt door verstoringen op de markt voor ruwe olie en olieproducten [1]. Het Internationaal Energieagentschap spreekt zelfs van de ‘grootste verstoring ooit’ op de oliemarkt [1]. Toch acht het kabinet brandstofbesparende maatregelen nog niet nodig ondanks de stijgende energieprijzen [1]. Gisteren, op 25 maart 2026, debatteerde de Tweede Kamer over maatregelen zoals een maximum brandstofprijs en accijnsverlaging [1]. Premier Rob Jetten kondigde echter aan pas in augustus met steunmaatregelen te komen [5]. Minister Eelco Heinen van Financiën waarschuwt: ‘We moeten ons voorbereiden op het ergste’ [5].
Uitzonderingen en handhaving cruciaal voor succes
Wanneer fase 2 van de oliecrisis wordt afgekondigd, treedt de autoloze zondag in werking [1]. Dan geldt een verbod op het verbruik van motorbrandstof van zondagochtend 3:00 tot maandagochtend 3:00 [1]. Maar niet iedereen moet thuisblijven. Bussen, taxi’s, vrachtwagens met bederfelijke waar, militaire voertuigen, brandweerwagens, politieauto’s, zorgverleners en transport van menselijke organen krijgen vrijstelling [1]. Toenmalig minister Annemarie Jorritsma waarschuwde destijds: ‘Als het te druk is op de weg tijdens een autoloze zondag, ondermijnt dat de handhaving en de maatschappelijke steun ervoor’ [1]. De pleziervaart moet ook aan de kant blijven [1].
Brandstofprijzen stijgen, oppositie eist actie
De huidige brandstofprijzen zorgen voor politieke druk. In België kosten benzine en diesel veel minder: een liter Euro95 kost daar 1,85 euro en diesel 2,28 euro [2]. Jesse Klaver van GroenLinks-PvdA eist actie: ‘De gewone mensen moeten aan de pomp een lagere prijs krijgen. Bij ons stijgen de prijzen veel harder dan in België’ [2][5]. Minister Hans Vijlbrief komt versneld met een nieuw energienoodfonds voor mensen met lage inkomens [2]. Het vorige fonds hielp vorig jaar 111.000 huishoudens [2]. Ondernemersorganisaties MKB Nederland en VNO-NCW riepen het kabinet op dinsdag op om niet te wachten tot Prinsjesdag met maatregelen [2]. Minister Heleen Herbert van Economische Zaken houdt echter vast aan een zorgvuldige aanpak: ‘Het is verstandig om na te denken voordat we de eerste maatregelen nemen’ [5].