Nederlandse gemeenten zitten op 43 miljard euro maar kunnen geen scholen bouwen
Nederland, zondag, 8 maart 2026.
Nederlandse gemeenten hebben samen 43 miljard euro op de bank staan, maar kunnen dit geld niet gebruiken voor vervallen scholen en kapotte wegen. Het grootste deel van deze reserves is al vastgelegd voor specifieke projecten. Ondertussen moeten 800 schoolgebouwen vervangen worden en verslechtert de infrastructuur uit de jaren zeventig. De investeringsruimte per inwoner daalde van 408 euro in 2024 naar 239 euro voor 2025-2030. Gemeenten vrezen een tekort van 2 miljard euro tot 2030 terwijl de kosten stijgen maar de inkomsten achterblijven. Wethouders weten niet waar ze de komende jaren op kunnen rekenen omdat de nieuwe coalitie geen oplossing biedt.
De reserves-illusie: waarom 43 miljard niet besteedbaar is
De cijfers lijken rooskleurig. Nederlandse gemeenten scoorden in 2024 gemiddeld een 8,4 voor hun financiën, tegen 7,6 een jaar eerder [1]. Slechts acht van de 342 gemeenten kregen een onvoldoende [1]. Gemeenten gaven samen 2,4 miljard euro minder uit dan ze ontvingen [1]. Maar accountantskantoor BDO waarschuwt dat ‘schijn bedriegt’ [1]. Het grootste deel van die 43 miljard euro bestaat uit bestemmingsreserves [1]. Dit geld is al gereserveerd voor specifieke projecten zoals wegen of bruggen [1]. Gemeenten kunnen het niet gebruiken voor andere problemen. Nog erger: die potjes zijn vaak te klein als een project daadwerkelijk uitgevoerd moet worden [1].
Kaalslag in investeringsruimte raakt burgers direct
De investeringsruimte per inwoner keldert van 408 euro in 2024 naar 239 euro over de periode 2025-2030 [1]. Dat is een daling van -41.422 procent. De ruimte ligt nu al 40 procent lager dan voor de crisis van 2009 [1]. Deze cijfers betekenen concreet dat scholen langer wachten op renovatie en wegen slechter onderhouden worden. Ongeveer 9 procent van alle basisschoolgebouwen moet ‘echt vervangen’ worden - dat zijn ruwweg 800 gebouwen [1]. Verouderde infrastructuur in wijken uit de jaren zeventig kan verder verslechteren [1]. Gemeenten kunnen alleen nog ‘eindjes aan elkaar knopen’ met rijkssubsidies en eigen inkomsten zoals grondverkopen, OZB en betaald parkeren [1].
Politieke onzekerheid vergroot financiële hoofdpijn
De financiële druk neemt toe terwijl de inkomsten niet evenredig groeien [1]. Gemeenten verwachten een cumulatief tekort van ongeveer 2 miljard euro tot 2030 [1]. De vorige regering stelde een miljardenkorting op uitkeringen uit tot 2028, maar die datum valt binnen de vierjaarlijkse begroting die gemeenten moeten maken [1]. De nieuwe coalitie noemt gemeentelijke geldzorgen niet in het regeerakkoord [1]. Wethouders weten daardoor niet waar ze op kunnen rekenen. Ondertussen belooft de VVD in Bergen op Zoom de OZB niet te verhogen en ‘de financiën op orde te houden’ [2]. Zonder extra steun van het Rijk krijgen veel gemeenten moeite om noodzakelijke investeringen te realiseren [1].