Jouw smartphone luistert niet mee, maar het gevoel alleen al maakt je wantrouwig
Nederland, zondag, 18 januari 2026.
Bijna tweeduizend Nederlanders denken dat hun telefoon stiekem meeluistert voor advertenties. Dat klopt niet, maar het gevoel schaadt wel het vertrouwen in technologie en beïnvloedt hoe mensen omgaan met privacy.
Bedrijven weten meer over jou dan je denkt
Telefoons luisteren niet stiekem mee, maar bedrijven hoeven dat ook niet te doen [1][2]. Met elke klik, zoekopdracht en bezochte pagina laat je digitale sporen achter waarmee bedrijven uitgebreide profielen samenstellen [2]. Dave Maasland van cybersecuritybedrijf ESET Nederland legt uit: “Je kunt je haast niet voorstellen wat bedrijven allemaal van je weten dankzij data die je achterlaat. Een bedrijf als Meta kent jou waarschijnlijk beter dan jij jezelf kent” [1]. Die profielen maken het mogelijk om gedrag te voorspellen en te beïnvloeden, wat de indruk wekt dat een apparaat je privégesprekken opvangt [2]. Dong (Daisy) Zhang van de Universiteit van Amsterdam onderzocht dit fenomeen voor haar proefschrift en ondervroeg bijna tweeduizend mensen [1][2].
Wantrouwen verandert je gedrag
Het vermoeden van afluisteren heeft echte gevolgen voor hoe mensen omgaan met technologie [1][2]. Zhang ontdekte dat mensen vaker negatief reageren op advertenties, merken en platforms wanneer ze denken dat ze afgeluisterd worden [2]. “Als we vermoeden dat we afgeluisterd worden, beïnvloedt dat al hoe we met onze data omgaan”, zegt Zhang [1]. Veel mensen passen hun privacyinstellingen aan of geven zich er juist aan over en voelen zich machteloos [1][2]. Het probleem wordt verergerd omdat veel respondenten wel weten dat bedrijven data verzamelen, maar niet hoe precies [1][2]. Dat gebrek aan inzicht maakt afluisteren tot een eenvoudige verklaring voor wat ze zien [2].
Transparantie zou helpen, maar bedrijven houden liever de deur dicht
Google en Meta bieden wel mogelijkheden om te zien hoe ze je hebben geprofileerd, maar die informatie en instellingen zitten vaak diep weggestopt [1][2]. Maasland bevestigt: “Het is helemaal niet makkelijk om te vinden” [1]. Zhang stelt dat meer transparantie over welke data worden verzameld en waarvoor ze gebruikt worden, zou helpen om geruchten over afluisteren te verminderen [2]. Ze vermoedt echter dat platforms pas duidelijker zullen worden als toezichthouders of wetgeving hen hiertoe dwingen [2]. Voor wie nu al wil weten wat bedrijven over hen weten: tik op ‘Waarom zie ik deze advertentie?’ bij reclames, ga naar Meta’s accountcentrum, of Google’s ‘Mijn advertentiecentrum’ [1]. “Veel mensen zeggen zich machteloos te voelen en de controle te zijn verloren. Ze geloven niet meer dat ze hun privacy op een goede manier kunnen beschermen”, concludeert Zhang [1].