Kazachstan stemt in recordtempo voor grondwet die president Tokajev een sluiproute naar meer macht biedt
Nur-Sultan, dinsdag, 17 maart 2026.
In slechts 22 dagen tijd organiseerde Kazachstan een referendum over een nieuwe grondwet die president Tokajev aanzienlijk meer macht geeft. Met 87% steun kan hij nu rechters en een vicepresident aanstellen zonder parlementaire goedkeuring. De snelle doorvoering en arrestatie van critici roept vragen op over democratische procedures. Experts vrezen dat Tokajev, net als Poetin, zijn termijnlimiet kan omzeilen en tot 2036 aan de macht kan blijven. Het parlement wordt samengevoegd tot één kamer en nieuwe eisen sluiten politieke nieuwkomers uit van de presidentsrace in 2029.
Russische felicitaties en kritiek van waarnemers
Vladimir Poetin feliciteerde Tokajev maandag al met het ‘succesvolle’ referendum [6]. De Russische president hoopt dat de hervormingen de ‘bondgenootschapsrelaties en strategisch partnerschap’ tussen beide landen zullen versterken [6]. Die warme woorden komen niet uit de lucht vallen - in november 2025 sloten Tokajev en Poetin een strategisch partnerschap in Moskou, inclusief verhoogde gasleveringen en de bouw van een kerncentrale door Rosatom [1]. OVSE-waarnemers waren echter kritisch over de korte voorbereidingstijd van slechts 22 dagen voor het referendum [1]. Tijdens de campagne werden critici gearresteerd en mochten media geen onderzoek doen naar de publieke opinie [2]. Een journalist van Azattyk werd zelfs opgepakt bij een stembureau in Astana op de dag van de stemming zelf [3].
Machtsconcentratie en uitsluiting nieuwkomers
De nieuwe grondwet geeft Tokajev concrete nieuwe bevoegdheden. Hij kan zonder parlementaire instemming rechters en veiligheidsofficieren aanstellen, plus een vicepresident aanwijzen [2]. Het tweekamerstelsel verdwijnt - de Senaat en Majlis worden samengevoegd tot één kamer, de Kurultai, met 145 afgevaardigden voor vijf jaar [1]. Voor politieke nieuwkomers wordt de drempel hoger gelegd. Presidenten moeten vanaf nu ouder zijn dan 40 jaar en minstens vijf jaar ervaring hebben in openbare dienst [1]. Dat sluit verse gezichten uit van de presidentsverkiezingen in 2029. De vrijheid van meningsuiting krijgt beperkingen opgelegd - ze wordt ondergeschikt aan ‘de waardigheid van anderen’ en ‘het morele karakter van de samenleving’ [2].
Sluiproute naar langere macht
Tokajev beweert dat hij volgens schema zal aftreden in 2029 [3]. Maar critici zien een sluiproute naar een nieuwe termijn van zeven jaar, precies zoals Poetin dat deed [2]. De nieuwe grondwet maakt dit juridisch mogelijk omdat het een ‘nieuwe’ constitutie is. Tokajev neemt geen risico’s - zijn voorganger Noersoeltan Nazarbajev was 28 jaar aan de macht tot 2019 en probeerde als ‘leider van de natie’ invloed te houden [2]. Tokajev gaf hem de schuld van de bloedige onrust in 2022, waarbij het Kazachse leger met Russische steun meer dan 200 mensen doodschoot [2]. Nu heeft hij met deze grondwet de constitutionele gereedschappen om zijn eigen machtsgreep te voltooien. De uitslag van 87.15 procent steun bij een opkomst van 73.12 procent [7] geeft hem alle legitimiteit die hij nodig heeft.