Vier grote steden verenigen zich tegen criminalisering van ongedocumenteerden

2026-04-05 politiek

Utrecht, zondag, 5 april 2026.
Amsterdam, Utrecht, Eindhoven en Groningen roepen de senaat op om de wet die illegaal verblijf strafbaar maakt te verwerpen. De gemeenten vrezen dat ongedocumenteerden uit angst contact met hulpinstanties zullen mijden, waardoor vooral kinderen geen toegang meer krijgen tot onderwijs en zorg. Ook hulpverleners komen volgens hen in een juridisch onmogelijke positie terecht.

Senaat beslist op 14 april over omstreden wet

De Eerste Kamer debatteert op 14 april over de asielnoodmaatregelenwet, waarin de strafbaarstelling van illegaal verblijf is opgenomen [1][2][3]. De vier gemeenten vrezen dat ongedocumenteerden door de voorgestelde strafbaarstelling het contact met instanties zullen vermijden uit angst voor straf [1][2]. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor hun kinderen, die daardoor geen toegang meer krijgen tot onderwijs, zorg en jeugdhulp [1][2][3]. De Nationale Politie heeft aangegeven dat de strafbaarstelling leidt tot minder zicht op kwetsbare mensen en een groter risico op slachtofferschap én daderschap [4]. Ook verschillende kerkprominenten, waaronder bisschop Gerard de Korte van het bisdom Den Bosch, riepen de Eerste Kamer in maart al op om illegaal verblijf niet strafbaar te stellen [5].

Hulpverleners in juridisch niemandsland

Gemeenten en hulporganisaties komen mogelijk in een kwetsbare positie als zij hulp verlenen aan ongedocumenteerden, omdat zij dan hulp bieden aan personen die volgens de wet een misdrijf plegen [1][2][3]. Hoewel er in de nieuwe asielwet een stuk tekst is opgenomen dat medeplichtigheid uitsluit, waarschuwde de Raad van State in augustus 2025 al dat deze constructie niet past binnen het huidige strafrecht [1][2][3]. Volgens de gemeenten wordt met deze wet de rechtszekerheid voor hulpverleners doorgeschoven naar de rechtspraak, wat ‘nooit de bedoeling mag zijn’ [1][2]. Amsterdams asielwethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks) noemde de maatregel eerder ‘broddelwerk’ en verwees naar waarschuwingen van politie, Clingendael en de Raad van State dat het wetsvoorstel niet werkt [3]. De Eindhovense gemeenteraad sprak zich in maart in meerderheid uit tegen het aannemen van de wet [5].

Veiligheidsproblemen dreigen te verergeren

De gemeenten waarschuwen dat de maatregel de veiligheid zal verslechteren omdat ongedocumenteerden vatbaarder worden voor uitbuiting en criminaliteit [2][8]. Zij durven geen beroep meer te doen op de politie en verdwijnen verder uit beeld [2][8]. Het risico dat gezinnen voorzieningen gaan mijden om onder de radar te blijven is volgens de gemeenten ‘reëel en onaanvaardbaar’ [6]. Maatschappelijk werker Karolina Augustyn van De Regenboog Groep uitte eerder al zorgen: ‘Ik kan me niet voorstellen dat onze ouderen met een rollator naar de gevangenis moeten’ [3]. Naast het Rode Kruis, verschillende overheidsinspecties en de Nederlandse Orde van Advocaten hebben ook tientallen andere organisaties hun zorgen uitgesproken over de plannen [1].

Bronnen

gemeenten illegaal verblijf