De rebelse politicus die zijn eigen partij deed imploderen is dood
Nederland, zaterdag, 24 januari 2026.
Jan Nico Scholten zorgde ervoor dat het CDA bijna uit elkaar viel. Hij stemde tegen kruisraketten, wilde een olieboycot van Zuid-Afrika en maakte zijn eigen fractiegenoten zo kwaad dat ze hem zijn woordvoerderschap afnamen. Scholten stapte toen gewoon over naar de PvdA. Hij was ook de jongste burgemeester van Nederland en voorzitter van Vluchtelingenwerk. Een man die nooit zijn mond hield.
Een carrière vol opstanden in Noord-Brabant en Den Haag
Jan Nico Scholten overleed woensdag 21 januari op 93-jarige leeftijd in Amsterdam [1][2]. De man die als 32-jarige de jongste burgemeester van Nederland werd in Andel, Giessen en Rijswijk in 1964, maakte zijn hele leven lang ruzie met gezag [1][4]. In Noord-Brabant bouwde hij sporthal De Jager en zwembad De Kikvors, maar zijn echte passie lag in het dwarsliggen [4]. In 1970 werd hij Tweede Kamerlid voor de ARP en later het CDA [3]. Maar Scholten kon zijn mond niet houden. Hij stemde tegen de plaatsing van kruisraketten in Nederland en steunde een olieboycot tegen Zuid-Afrika [1][3]. Zijn eigen CDA-fractiegenoten werden zo moe van zijn afwijkende standpunten dat ze hem eind 1983 zijn woordvoerderschappen afnamen [1][3]. De reactie van Scholten? Hij stapte gewoon uit de fractie samen met Stef Dijkman.
Van CDA-rebel naar PvdA-senator via Vluchtelingenwerk
In 1986 deed Scholten iets wat veel CDA’ers als verraad zagen: hij werd lid van de PvdA [3][4]. Twee jaar later zat hij alweer in de politiek, dit keer als senator [3]. Tussen zijn politieke escapades door leidde hij 15 jaar lang Vereniging Vluchtelingenwerk Nederland vanaf 1983 [1]. Hij zette zich internationaal in tegen de apartheid in Zuid-Afrika en richtte zelfs een vereniging van West-Europese parlementariërs op [4]. Scholten liet zich arresteren bij een verboden protest bij de Zuid-Afrikaanse ambassade in Washington omdat ‘de arrestatie publiciteit opleverde voor de goede zaak’ [4]. Later bemiddelde hij namens de Nederlandse regering voor financiële compensatie aan Nederlandse boeren in Zimbabwe [1]. Zelfs in 2017, op 85-jarige leeftijd, zat hij nog in de adviesraad van AWEPA toen daar 1,6 miljoen euro uit de kas verdween [1].
Erfenis van een ontembare moralist
Scholten kreeg ereburgerschap van zijn oude gemeenten en een straat, plein en plantsoen werden naar hem vernoemd [4][5]. Voetbalclub Sparta ‘30 in Andel annuleerde zelfs hun activiteiten op zaterdag vanwege zijn overlijden [5]. NRC-redacteur Kees van der Malen schreef ooit dat ‘zijn manifeste geldingsdrang steeds de geloofwaardigheid van zijn ideële motieven verduistert’ [1]. Maar Scholten gaf daar weinig om. ‘Ik sta altijd weer op en vecht terug’ en ‘Ik ben uit hardhout gesneden’, zei hij [1]. Oud-fractiegenoot Sytze Faber omschreef hem als iemand die zijn ‘diepere beginselen liet prevaleren boven loyaliteit aan zijn partij en politieke carrière’ [1]. Voor Nederland verliest het land een politicus die bewees dat principiële standpunten soms belangrijker zijn dan partijdiscipline. Of je het daar nu mee eens bent of niet.