IJsland stemt op 29 augustus over een nieuw hoofdstuk met Europa
Reykjavik, vrijdag, 29 mei 2026.
IJsland houdt op 29 augustus 2026 een referendum over EU-toetreding. Opvallend: de publieke opinie is verdeeld, maar een meerderheid steunt wél hervatting van de onderhandelingen.
Van financiële crisis tot stembus
In IJsland staat op 29 augustus 2026 een historisch moment op het programma. De bevolking van dit Noord-Atlantische eilandland — slechts 395.000 inwoners groot — mag dan naar de stembus voor een referendum over de hervatting van de EU-toetredingsonderhandelingen [1][4]. Het IJslandse parlement keurde de resolutie goed met 34 stemmen voor, 8 tegen en 14 onthoudingen [2][3]. Niet bepaald een close call in het parlement. Het verhaal begint in 2009, toen IJsland midden in een zware financiële crisis een EU-lidmaatschapsaanvraag indiende [1][2]. Vier jaar later, in 2013, besloot een nieuwe conservatieve regering de onderhandelingen te bevriezen [3]. In 2015 vroeg Reykjavik formeel om niet langer als kandidaat-lidstaat beschouwd te worden [1][2]. En nu, ruim tien jaar later, ligt de vraag opnieuw op tafel. Opvallend detail: het referendum stond oorspronkelijk gepland voor 2027, maar is met een vol jaar vervroegd [2][3]. De geopolitieke spanningen rondom Groenland en het noordpoolgebied spelen daarbij een belangrijke rol [2][3].
Twee stappen richting Brussel — of niet
De IJslandse regering werkt met een slim tweestappenplan [3][4]. Stap één: het referendum van 29 augustus bepaalt of de onderhandelingen met Brussel überhaupt worden hervat. Stap twee: als die onderhandelingen daadwerkelijk tot een akkoord leiden, volgt een tweede referendum over de definitieve voorwaarden voor lidmaatschap [3]. Stemt de bevolking op 29 augustus ‘nee’? Dan zijn de onderhandelingen definitief van de baan, zo stelt de regering onomwonden [3]. Hoogleraar politicologie Olafur Thordur Hardarson van de Universiteit van IJsland zegt tegen Reuters dat veel kiezers nog twijfelen en dat het tweestappenplan hen mogelijk over de streep trekt [3]. Minister van Buitenlandse Zaken Thorgerdur Katrin Gunnarsdottir sprak in maart 2026 de hoop uit dat IJsland al in 2028 toe zou kunnen treden tot de EU [3]. Ze verwacht dat visserij en landbouw de lastigste onderhandelingspunten worden [3]. Niet zo gek: IJsland leeft voor een groot deel van de zee, en Europese visserijregels zijn daar nogal op van toepassing [GPT].
Wat betekent dit voor Nederland?
Voor Nederlandse lezers is dit meer dan een verre voetenoot. IJsland is al nauw verbonden met de EU: het land is lid van de Europese Economische Ruimte én de Schengenzone [3][4]. Dat betekent dat Nederlanders nu al zonder paspoortcontrole naar Reykjavik kunnen vliegen [GPT]. In veel opzichten is IJsland al praktisch onderdeel van de EU zonder formeel lid te zijn [4]. Officieel lidmaatschap zou echter nieuwe verplichtingen én rechten met zich meebrengen — voor IJsland én voor de bestaande lidstaten, waaronder Nederland. Denk aan stemverhoudingen in de Raad van de EU en budgettaire bijdragen [GPT]. De publieke opinie in IJsland is verdeeld: voor- en tegenstanders houden elkaar ruwweg in evenwicht, aldus een peiling van de IJslandse openbare omroep RÚV van begin februari 2026 [1][2]. Tegelijk wijzen opiniepeilers erop dat een meerderheid wél voor hervatting van de onderhandelingen is, ook al blijft volledig lidmaatschap een andere vraag [4]. Op 29 augustus weten we meer. Tot die tijd kijkt niet alleen Reykjavik, maar ook Brussel — en Den Haag — met meer dan gemiddelde belangstelling naar dit kleine eiland met grote ambities.