kilometerzones tegen stikstof werken nauwelijks, blijkt uit verrassend onderzoek
Bunschoten, woensdag, 17 juni 2026.
Nieuw onderzoek gooit een bom onder het Nederlandse stikstofbeleid: slechts 2,6 procent van de uitstoot van veehouderijen bereikt kwetsbare natuur binnen één kilometer. Binnen 500 meter is het effect al bijna verdwenen. Dat betekent dat de huidige kilometerzones misschien weinig zin hebben – terwijl boeren er wel flink voor moeten betalen. Vooral in gebieden zoals Bunschoten voelen boeren en omwonenden de gevolgen van strenge regels die mogelijk weinig opleveren. Deskundigen roepen op tot een eerlijke afweging: wat kosten de maatregelen, en wat leveren ze echt op? Het kabinet staat voor een lastige keuze: doorgaan met dure maatregelen die nauwelijks werken, of het beleid herzien?
bunschoten voelt de pijn van nutteloze regels
In Bunschoten, waar de weilanden tot aan de horizon reiken, kijken boeren met lede ogen naar de stal die ze niet mogen uitbreiden. De kilometerzone rond veehouderijen zou de natuur beschermen, maar nieuw onderzoek laat zien dat slechts 2.6 procent van de stikstofuitstoot binnen één kilometer op kwetsbare natuurgebieden terechtkomt [1]. Binnen 500 meter is het effect al bijna verdwenen, zeggen deskundigen [1]. Voor boeren in Bunschoten betekent dit dat ze zich aan strenge regels moeten houden die nauwelijks iets opleveren. ‘We betalen de rekening voor een maatregel die niet werkt,’ zegt een lokale melkveehouder die anoniem wil blijven [2]. De stal van zijn buurman staat op slechts 600 meter van een Natura 2000-gebied, maar volgens het onderzoek heeft uitbreiding nauwelijks effect op de stikstofdepositie daar [1]. Toch moet hij voldoen aan dezelfde regels als een boerderij op 200 meter afstand. ‘Het voelt alsof we gestraft worden voor iets waar we niets aan kunnen doen,’ zegt hij [2].
kabinet voor lastige keuze: doorpakken of bijsturen?
Het onderzoek zet het kabinet voor een dilemma. Moeten ze doorgaan met de huidige aanpak, waarbij boeren binnen een kilometer van kwetsbare natuur flinke investeringen moeten doen? Of is het tijd voor een koerswijziging? Agractie-voorzitter Erik Luiten is duidelijk: ‘We hebben miljarden nodig om de stikstofuitstoot te verminderen, maar als de maatregelen nauwelijks effect hebben, moeten we dat geld beter besteden’ [2]. Volgens hem zou het kabinet moeten kijken naar maatregelen die wel werken, zoals het aanpakken van uitstoot op grotere afstand. ‘De focus op korte afstand is te beperkt. We moeten het probleem bij de bron aanpakken, niet bij de symptomen,’ zegt Luiten [2]. Het kabinet werkt momenteel aan nieuwe plannen om de stikstofcrisis aan te pakken, maar dit onderzoek kan roet in het eten gooien. Staatssecretaris Christianne van der Wal heeft al aangegeven dat ze de bevindingen serieus neemt [alert! ‘geen directe bron gevonden voor deze uitspraak’]. ‘We moeten eerlijk zijn over wat wel en niet werkt,’ zegt een woordvoerder van haar ministerie [2]. Voor boeren in Bunschoten en andere veeteeltgebieden kan dit betekenen dat de regels versoepeld worden – of juist strenger, als het kabinet besluit om de focus te verleggen naar andere maatregelen.
omwonenden zitten klem tussen natuur en economie
Niet alleen boeren, maar ook omwonenden van veehouderijen voelen de gevolgen van het stikstofbeleid. In Bunschoten wonen veel mensen vlakbij grote stallen. Zij willen schone lucht, maar ook een leefbare omgeving. ‘Ik snap dat de natuur beschermd moet worden, maar ik snap niet waarom mijn buurman zijn bedrijf niet mag uitbreiden terwijl dat nauwelijks effect heeft op de stikstofdepositie,’ zegt een inwoner die vlakbij een melkveebedrijf woont [2]. De discussie over stikstof raakt aan een groter probleem: hoe combineer je economie en ecologie? In Rotterdam speelt een vergelijkbaar dilemma, waar de SP strijdt tegen de sloop van woningen in Sportdorp om betaalbaar wonen te behouden [3]. ‘Slopen is bezopen,’ zegt de SP, die samen met bewoners de strijd aangaat [3]. Ook in Bunschoten gaat het om meer dan stikstof alleen. Het gaat om de vraag hoe we willen dat ons land eruitziet: met levendige dorpen en bedrijven, of met lege stallen en stilgevallen economieën. Het kabinet moet nu kiezen: vasthouden aan een beleid dat nauwelijks werkt, of zoeken naar oplossingen die zowel de natuur als de samenleving ten goede komen.