Jan Toorop werd na zijn dood plots een witte Nederlander terwijl hij zelf zei dat Indië nooit uit hem kon worden weggedacht
Laren, zaterdag, 31 januari 2026.
Museum Singer Laren onthult hoe de beroemde schilder Jan Toorop zijn Indische identiteit verloor na 1928. Toorop werd geboren op Java en benadrukte altijd zijn oosterse wortels, maar kunsthistorici maakten hem wit in de geschiedschrijving. Lodewijk van Deyssel omschreef hem nog in 1894 als ‘de donkerste Nederlander’. Nu toont de tentoonstelling zijn batik-inspiraties en multiculturele achtergrond. Een verhaal over koloniale geschiedvervalsing in de Nederlandse kunstwereld.
Van donkerste Nederlander naar witte schilder
In Laren draait de tentoonstelling ‘De werelden van Jan Toorop’ om een verrassende geschiedvervalsing [1]. Jan Toorop werd in 1858 geboren in Purworejo op Java als Indo-Europeaan met Indonesische en Europese voorouders [1]. Tijdgenoten zagen hem anders dan wij nu denken. Lodewijk van Deyssel omschreef hem in 1894 als ‘de donkerste Nederlander, donkerder misschien dan eenig Europeaan, donkerder dan Indische lieden’ [1]. Frederik van Eeden schreef: ‘Ik mag hem graag, maar voel eenig ras-verschil, in zijn karakter’ [1]. Na Toorops dood in 1928 verdween zijn Indische afkomst plotseling uit het collectief bewustzijn [1]. Kunsthistorici transformeerden hem in een witte Nederlandse schilder. Het museum noemt dit proces ‘whitewashing’ - een term die kunstcritici Riksa Afiaty en Charles Esche in 2017 gebruikten voor dit fenomeen [1].
Oosterse wortels in Nederlandse kunst
Toorop zelf benadrukte altijd zijn multiculturele identiteit. Drie jaar voor zijn dood verklaarde hij: ‘Indië heeft heel véél voor mij beteekend. Indië kan niet uit mij worden weggedacht. De grondslag van mijn werk is Oostersch’ [1][4]. Hij verliet Java pas op tienjarige leeftijd om in Nederland naar school te gaan [1]. Zijn jeugd op Java en Bangka vormde een belangrijke voedingsbodem voor zijn verbeelding [4]. De ontmoetingen met Chinese arbeidsmigranten op Bangka lieten een blijvend spoor na in zijn denken en beeldtaal [4]. Patricia Tjiook-Liem, voorzitter van de stichting Chinese Indonesian Heritage Centre, herkent zich in Toorops uitspraak over zijn oosterse wortels [4]. De tentoonstelling toont ook hoe Toorop batik-kunst uit zijn geboorteland als inspiratiebron gebruikte [1].
Tentoonstelling tot mei in Singer Laren
De tentoonstelling ‘De werelden van Jan Toorop’ duurt tot 10 mei 2026 [1]. Conservator Suzanne Veldink stelde de expositie samen die Toorops identiteit als ‘koloniaal migrant en man van kleur’ wil herstellen [1]. Het museum toont een mini-documentaire gemaakt in samenwerking met Mals Media [4]. De tentoonstelling belicht niet alleen Toorops experimenten en inspiratiebronnen, maar ook de discussie over culturele toe-eigening [1]. Johan Thorn Prikker, een Haagse kunstenaar, wordt verweten dat hij zich de batik-techniek rond 1900 ‘toe-eigent’ op een ‘onorthodoxe manier, losgezongen van Javaanse tradities’ [1]. Trouw-recensent Harmen van Dijk gaf de tentoonstelling vier sterren [5]. Het verhaal van Toorop illustreert hoe koloniale verbindingen systematisch werden weggepoetst uit de Nederlandse kunstgeschiedenis.