Nederlandse banken gooien miljarden tegen witwassen aan, maar niemand weet of het werkt
Den Haag, woensdag, 11 maart 2026.
Banken besteden jaarlijks 1,6 miljard euro aan witwascontroles en zetten 13.000 medewerkers in, maar de Rekenkamer kan niet aantonen dat dit effectief is. Moskeeën en mensen met buitenlandse namen worden onevenredig vaak gecontroleerd - 61,8% van alle meldingen betreft personen met een buitenlands klinkende achternaam. Terwijl er geschat wordt dat 15 tot 20 miljard euro per jaar wordt witgewassen in Nederland, blijft onduidelijk hoeveel crimineel geld daadwerkelijk wordt gestopt. De controles hebben wel grote gevolgen: burgers kunnen geen rekening openen en bedrijven zien transacties geblokkeerd worden.
Discriminatie bij witwascontroles raakt kwetsbare groepen hard
De Rekenkamer ontdekte vandaag dat bepaalde groepen onevenredig vaak worden gecontroleerd door Nederlandse banken [1]. Moskeeën krijgen vaker vragen over de herkomst en het doel van hun transacties, ook bij gewone binnenlandse betalingen - terwijl katholieke en protestantse kerken dit veel minder ervaren [1]. Oud-politici en oud-rechters, zogenoemde PEP’s, kunnen soms helemaal geen bankrekening openen of zien hun internationale overboekingen geblokkeerd [1][4]. Minister Heinen wist al sinds 2022 van deze discriminatiesignalen en monitort dit jaarlijks, maar concrete actie laat op zich wachten [1][4]. ING bood in 2025 zelfs excuses aan klanten aan voor discriminatie [5].
Kosten rijzen de pan uit zonder bewijs van effectiviteit
Nederlandse banken gaven in 2021 nog €1,16 miljard uit aan witwascontroles, maar dit steeg naar circa €1,6 miljard in 2024 [1][4]. De negen onderzochte banken zetten samen 13.000 fulltime medewerkers in om witwassen te bestrijden [1][4]. Tegelijkertijd verdubbelden de meldingen van ongebruikelijke transacties sinds 2020: van bijna 250.000 naar meer dan 530.000 in 2024 [4]. De kwaliteit van deze meldingen verschilt sterk tussen banken, maar de toezichthouders DNB en FIU controleren dit niet [4]. Het resultaat? Niemand weet hoeveel crimineel geld daadwerkelijk wordt tegengehouden.
Nieuwe Europese regels bieden mogelijk uitkomst
De ministeries van Financiën en Justitie werken aan een nieuw plan dat zich meer richt op hoogrisico-personen en -transacties om discriminatie tegen te gaan - dit plan moet er eind 2026 liggen [5]. In 2027 treden nieuwe Europese regels in werking die de Nederlandse meldingsdrempel gelijk trekken met andere EU-landen [1]. Vanaf 2028 ontstaat een nieuwe Europese toezichthouder die geselecteerde financiële instellingen zal controleren [1]. Minister Heinen gaf begin 2026 al toe dat de witwascontroles ‘doorgeslagen’ zijn [5]. De Rekenkamer houdt de druk er op: later dit jaar komt er nog een Europees vergelijkend rapport over anti-witwasaanpakken [1].