Nederlandse advocaten krijgen eerste officiële straffen voor klakkeloos gebruik van ChatGPT in rechtszaken
Nederland, zondag, 22 februari 2026.
Drie advocaten ontvingen waarschuwingen voor verkeerd AI-gebruik, twee moeten verplicht op cursus. Rechters in Arnhem, Rotterdam en Groningen merkten dat advocaten verwezen naar niet-bestaande uitspraken. Toezichthouder Wouter Timmermans: ‘Het kwalijkste is dat advocaten klakkeloos overnemen wat AI produceert zonder controle.’ In december oordeelde een rechter al over ‘juridisch broddelwerk’ toen iemand ChatGPT gebruikte zonder advocaat. Dit markeert een keerpunt in Nederland waar AI-misbruik nu officieel wordt bestraft.
Advocaten citeren fantasy-rechtspraak uit ChatGPT
De drie gestrafte advocaten maakten dezelfde fout: ze namen AI-teksten klakkeloos over zonder te controleren of de juridische bronnen echt bestonden [1]. Toezichthouder Wouter Timmermans zag advocaten processtukken indienen met verwijzingen naar totaal irrelevante of zelfs niet-bestaande uitspraken [1][2]. “Het kwalijkste dat ik heb gezien, is dat advocaten klakkeloos overnemen wat AI produceert, en dat vervolgens indienen in de rechtszaal zonder het te controleren”, aldus Timmermans [1]. Rechters in drie grote Nederlandse steden - Arnhem, Rotterdam en Groningen - hadden al maandenlang vermoedens over dit verkeerde AI-gebruik [1][2]. De toezichthouders hebben inmiddels meer dan drie onderzoeken gedaan naar advocaten die kunstmatige intelligentie verkeerd gebruikten, en er lopen nog meer zaken [1].
Rechtbank noemt AI-gebruik ‘juridisch broddelwerk’
Een concrete zaak toont hoe mis het kan gaan. In december 2025 oordeelde de rechtbank Den Bosch over een man die ChatGPT gebruikte zonder advocaat bij de verkoop van een appartement in Andorra [1][2]. De man liet zich naar eigen zeggen “adviseren door AI” en diende processtukken in vol onjuiste verwijzingen [1][2]. Advocaat Erik Braun van de tegenpartij moest extra uren maken: “Er werd verwezen naar artikelen die totaal niet van toepassing waren. Als jurist zie je meteen dat het niet klopt. En toch ben ik extra uren kwijt om de onzin te weerleggen” [2]. De rechter was glashelder in zijn oordeel: de man maakte misbruik van zijn recht door “ondermaatse door AI geproduceerde processtukken zonder deze te (laten) controleren op juridische relevantie en juistheid” te gebruiken [1][2]. Braun noemde het in de rechtszaal simpelweg “juridisch broddelwerk” [1].
Meer AI-meldingen verwacht bij advocatenorde
De tuchtmaatregelen markeren een keerpunt voor de Nederlandse advocatuur. Hoogleraar rechten Lodewijk Smeehuijzen van de Vrije Universiteit Amsterdam is duidelijk: “Als advocaat kun je niet zomaar bronnen noemen die niet bestaan. Dit soort AI-programma’s schrijven teksten die niet altijd kloppen. Je moet dat altijd controleren. Dat niet doen is ernstig. Je doet jezelf en je reputatie daar geen plezier mee” [1][2]. Toezichthouder Timmermans verwacht dat het probleem groter wordt: “We verwachten dat advocaten vaker AI-programma’s gebruiken in hun werk. En dat er dus meer meldingen over binnenkomen die we moeten onderzoeken” [2]. Vooralsnog zijn gesprekken over onjuist AI-gebruik nog op één hand te tellen, terwijl de toezichthouders jaarlijks honderden waarschuwende gesprekken voeren over allerlei overtredingen [2]. Procedures bij de tuchtrechter over AI-misbruik zijn nog niet voorgekomen [2].