Zorgmedewerkers in de ggz werken dagelijks met het risico op een mes.
Tilburg, maandag, 1 juni 2026.
Op psychiatrische afdelingen zijn messen geen uitzondering meer. In 2025 registreerde GGz Breburg in Tilburg zeventig incidenten. De helft was fysiek geweld.
Messen op de afdeling: Tilburg als spiegel van een landelijk probleem
Op de High and Intensive Care (HIC)-afdeling van GGz Breburg in Tilburg werken circa 100 medewerkers dagelijks met zo’n 32 acute patiënten [1]. Regieverpleegkundige Marlies van der Pas omschrijft de verschuiving kernachtig: ‘Toen ik net begon, hield je rekening met een klap, nu gebruiken patiënten vaker wapens. Met een broodmes kun je al veel schade aanrichten.’ [1] Die verandering is geen gevoel — het staat zwart op wit. In 2025 registreerde de afdeling zeventig incidenten, waarvan de helft fysieke agressie betrof [1]. Naast klappen en schoppen gaat het nu ook om messen en andere gevaarlijke voorwerpen [1]. Het gevolg: structureel zitten er één of twee medewerkers thuis door geweldsincidenten [1]. Ter vergelijking: bij de HIC van Altrecht in Utrecht — vier units, 53 kamers — werden in 2024 maar liefst 570 geweldsincidenten geregistreerd [1]. In 2025 daalde dat cijfer op papier naar 420, maar dat kwam deels doordat medewerkers vertrokken en de registratie dus gebrekkiger werd [1]. Cijfers die dalen terwijl de situatie verslechtert: dat is een verontrustende combinatie.
Geld, bezetting en een psychiater die zich terugtrekt
Psychiater en directeur behandeling Irene Weltens van GGz Breburg legt de vinger op de zere plek: de financiering wringt [1]. Instellingen worden per bezet bed betaald. Staat er een bed leeg, dan loopt men direct de wachtlijst af [1]. Weltens: ‘Voor het personeel zou je eigenlijk willen dat niet altijd alles bezet is, zodat verpleegkundigen even op adem kunnen komen. Maar dat kost geld.’ [1] Vollere afdelingen betekenen meer spanning, en meer spanning betekent meer incidenten — dat is geen theorie. Weltens promoveert in de zomer van 2026 op precies dit thema: agressie jegens psychiatrisch verpleegkundigen [1]. In haar proefschrift ‘Beyond the patient’ toont zij aan dat personeelstekorten, bezettingsgraad, de gemoedstoestand van verpleegkundigen én een paternalistische houding direct van invloed zijn op agressie-incidenten [1]. Ondertussen loopt er een landelijke discussie over een vaste financiering voor HIC-afdelingen, in plaats van de huidige bekostiging per bezet bed [1]. Of dat plan er ook echt komt, is nog onzeker [alert! ‘er is alleen sprake van een lopende discussie, geen concreet besluit of tijdlijn beschikbaar in de bron’]. Bij Altrecht in Utrecht pieken geweldsincidenten dagelijks tussen 16:00 en 17:00 uur — het moment waarop teleurgestelde patiënten reageren op het einde van de werkdag [1]. In de week van 18 tot 24 mei 2026 uitte een patiënt daar openlijk dat zijn agressie zin had gehad nadat een psychiater zich terugtrok [1]. De Utrechtse HIC doet maandelijks meerdere keren aangifte bij de politie [1].
Landelijk beeld: meer dan helft van zorgmedewerkers krijgt ermee te maken
Het probleem stopt niet bij de Tilburgse stadsgrenzen. Landelijk ervaart 57 procent van de medewerkers in zorg en welzijn agressie, zo blijkt uit CBS-cijfers [1]. In de ggz loopt dat op tot ruim 70 procent, volgens onderzoek van het IZZ uit eind 2023 [1]. Dat betekent: van elke tien ggz-medewerkers krijgen er meer dan zeven te maken met agressie. De afdeling in Tilburg probeert de schade te beperken met concrete maatregelen: afspraken over het weren van drugs, alcohol en gevaarlijke voorwerpen zoals messen, drie noodbedden en de-escalerende voorzieningen zoals makkelijk loslatende gordijnrails [1]. Verpleegkundig specialist Marit Uijl beschrijft hoe sommige patiënten geboeid en onder begeleiding van de politie binnenkomen — iets wat een paar keer per maand voorkomt [1]. De ggz staat voor een dilemma dat moeilijk op te lossen is zolang de financieringsstructuur ongewijzigd blijft: volle afdelingen zijn winstgevend, maar gevaarlijk. Lege bedden zijn veilig, maar kosten geld. Tot die knoop is doorgehakt, blijft het voor zorgmedewerkers op deze afdelingen dagelijks schipperen — letterlijk tussen hulp verlenen en zichzelf beschermen.