Nederland staat onderaan Europa met openbare toiletten terwijl Kamer nu actie eist
Nederland, dinsdag, 31 maart 2026.
Van alle Europese landen heeft Nederland de minste openbare toiletten: slechts één per 12.500 inwoners. Het tekort treft vooral vrouwen en mensen met darmproblemen, die daardoor minder deelnemen aan het maatschappelijk leven. Terwijl andere landen toilettoegang als mensenrecht zien, verdwenen tussen 1971 en 1992 de meeste Nederlandse openbare wc’s. Nu neemt de Tweede Kamer eindelijk actie: begin februari 2026 werd een motie aangenomen die het kabinet oproept met een uitbreidingsplan te komen. Kamerlid Corrie van Brenk wil rond Prinsjesdag bekijken of er geld beschikbaar komt voor gemeenten. De Toiletalliantie pleit voor toiletten om de 500 meter in drukke gebieden.
Honderdduizenden Nederlanders durven straat niet op
De cijfers zijn onthutsend: zo’n 850.000 mensen kunnen niet volledig aan de maatschappij deelnemen uit angst dat ze niet op tijd een toilet vinden [1]. Deze groep bestaat vooral uit vrouwen en mensen met maag- of darmaandoeningen. Van de 398 treinstations in Nederland hebben er slechts 126 een toilet [1]. Ivo Thonon van het MDL Fonds schetst het probleem scherp: ‘De Lidl in Spanje heeft wel toiletten, de Lidl in Duitsland ook. De Lidl in Nederland niet. Terwijl het hetzelfde bedrijf is. Het zit gewoon niet in onze cultuur’ [1]. Het gebrek aan openbare toiletten dwingt mensen vaak tot consumptie in horecagelegenheden om gebruik te mogen maken van het toilet [1].
Geld blijft struikelblok voor gemeenten
De kosten zijn aanzienlijk: een nieuw zelfreinigend toilet kost tussen de 100.000 en 200.000 euro, met jaarlijkse onderhoudskosten van 5.000 tot 10.000 euro [1]. Openbaretoiletexploitant 2theloo is al jaren verlieslijdend en staat meer dan een jaar te koop [1]. De Amsterdamse Rekenkamer onderzocht in 2020 dat de gemeente zich vooral blindstaarde op de kosten en te weinig oog had voor de maatschappelijke baten [1]. Kamerlid Corrie van Brenk waarschuwt: ‘We kunnen niet zomaar weer taken bij gemeenten over de schutting gooien zonder bijbehorende financiering’ [1]. Ze wil rond Prinsjesdag kijken of er geld beschikbaar kan worden gesteld aan gemeenten voor openbare toiletten [1].
Creatieve oplossingen duiken op in steden
Ondertussen zoeken steden naar alternatieven. In Amsterdam loopt een petitie om bouwtoiletten open te stellen voor het publiek [2]. De petitie stelt dat het ‘onacceptabel is dat de openbare weg vol staat met sanitaire voorzieningen waar de burger geen gebruik van mag maken’ [2]. Breda ging tijdens carnaval 2024 voorop met 110 genderneutrale zit-toiletten, naast 80 extra urinoirs en speciale voorzieningen voor mensen met een beperking [3]. De Toiletalliantie pleit voor een norm van openbare toiletten om de 500 meter in drukke voetgangersgebieden, om de 5 kilometer langs wandelpaden buiten de bebouwde kom en om de 25 kilometer langs buitenstedelijke fietspaden [1]. Nu ligt de bal bij het kabinet om met een concreet uitbreidingsplan te komen.