jagers-verzamelaars en boeren leefden 4000 jaar naast elkaar in Nederland
Nederland, woensdag, 11 februari 2026.
DNA-onderzoek onthult dat Nederlandse jagers-verzamelaars tot 2500 voor Christus bleven bestaan, duizenden jaren nádat landbouwers al waren gearriveerd. Het moeras was te nat voor akkerbouw, maar perfect voor jagen en vissen. Pas toen de klokbekercultuur vanuit Oekraïne kwam, veranderde alles binnen 300 jaar compleet.
Moeras te nat voor akkerbouw, perfect voor jagers
In de Rijn-Maasdelta hielden Nederlandse jagers-verzamelaars hun traditionele levensstijl vol tot ongeveer 2500 voor Christus [1][3]. Dat is ruim 2000 jaar nadat landbouwers vanuit Anatolië in Turkije hun technieken naar Europa brachten [1]. De reden? Simpel. “Landbouw was echt gebonden aan de lössgronden”, legt Harry Fokkens van de Universiteit Leiden uit. “Daarbuiten was jagen en verzamelen efficiënter” [1]. De drassige gebieden langs rivieren en in moerassen waren perfect voor vissen en jagen, maar hopeloos voor het verbouwen van graan [3]. DNA-analyses van 112 mensen uit die periode bewijzen dat lokale gemeenschappen grotendeels hun genetische signatuur van jager-verzamelaars behielden [3]. Zelfs toen landbouwers rond 4500 voor Christus de delta bereikten, bleef 40 tot 50 procent van de genetische afkomst van kustbewoners afkomstig van jager-verzamelaarsvoorouders [3].
Weinig uitwisseling tussen twee werelden
De twee groepen leefden letterlijk naast elkaar, maar hielden afstand [1]. “We weten dat die groepen dicht bij elkaar leefden, maar er was relatief weinig uitwisseling”, zegt onderzoeker Eveline Altena. “Het culturelle verschil was kennelijk zo groot dat die uitwisseling beperkt bleef” [1]. Wat er wel gebeurde, was opvallend. Als er al genetische uitwisseling plastvond, kwam het landbouwers-DNA vooral via vrouwen in jagersgemeenschappen terecht [1]. Archeoloog Luc Amkreutz legt uit waarom dit zo lang goed ging: “De lokale mensen pikken uit de nieuwe technieken op wat ze kunnen gebruiken, op hun eigen voorwaarden” [3]. Ze namen over wat nuttig was - misschien nieuwe werktuigen of technieken - maar hielden vast aan hun bewezen manier van leven in het waterrijke landschap.
Totale omwenteling binnen drie eeuwen
Rond 2500 voor Christus veranderde alles drastisch [3]. De klokbekercultuur arriveerde vanuit de steppegebieden van Oekraïne en bracht een pastorale veeteelteconomie mee [3]. Binnen slechts 200 tot 300 jaar verdween het genetische profiel van jager-verzamelaars grotendeels [1][3]. “Dan slaat het om”, beschrijft Harry Fokkens het proces. “In twee-, driehonderd jaar ontstaat er een totaal ander genetisch profiel” [1]. De steppesignatuur ging al snel 80 procent van het totale genetische profiel beslaan [3]. Maar de jagers-verzamelaars verdwenen niet zomaar. “Het jagers-verzamelaarsprofiel verdwijnt niet. Die groep is dus niet ineens weggevaagd of verdreven”, benadrukt Altena [1]. Ze gingen op in de nieuwe samenleving. Voor Nederlandse archeologen toont dit onderzoek aan hoe geleidelijk culturele veranderingen kunnen verlopen - tot het moment dat alles ineens kantelt.