De Citotoets wordt zestig jaar oud maar iedereen wil er vanaf
Nederland, woensdag, 28 januari 2026.
Na zestig jaar staat de Citotoets onder vuur. Zelfs Cito-voorzitter Saskia Wools vindt dat de toets terug moet naar zijn oorspronkelijke functie: een tweede mening naast het lerarenadvies. In 2025 trokken schoolbesturen ten strijde tegen de onbetrouwbare doorstroomtoets. De toets die begon als gelijkmakertje in 1966 met 200 Amsterdamse scholen, werd al in 1969 beprotesteerd door leerlingen in het Vondelpark. Vandaag maken 3.700 Zeeuwse achtstegroepers de omstreden toets, terwijl experts pleiten voor afschaffing van het huidige systeem dat te veel druk legt op kinderen.
Van Amsterdam naar heel Nederland: hoe een lokale toets landelijke kritiek kreeg
De doorstroomtoets begon in 1966 als een Amsterdamse oplossing voor een landelijk probleem [1][2]. Adriaan Dingeman de Groot ontwikkelde de Amsterdamse Schooltoets omdat hij ontdekte dat “een 5 bij de ene beoordelaar gemakkelijk bij een ander een 7 kan zijn” [2]. In 1968 werd Cito opgericht en de toets kreeg zijn huidige naam, mede door de invoering van de Mammoetwet die ongelijkheid in het onderwijs wilde aanpakken [1][2]. Maar al in 1969 demonstreerden leerlingen en leraren in het Vondelpark tegen de Citotoets [1][2]. In 1974 bezetten leerlingen zelfs het Arnhemse kantoor van Cito [1]. De Groot zelf waarschuwde al vroeg: “De toets zegt iets over de prestaties van een individuele leerling, maar niets over een hele school” [1][2].
2025: het jaar waarin alles misging met de doorstroomtoets
Vorig jaar werd de betrouwbaarheid van de doorstroomtoets zwaar onder vuur genomen [1][2]. De Volkskrant bestempelde de toets als onbetrouwbaar vanwege grote verschillen tussen aanbieders [1]. Schoolbesturen kwamen in opstand en zelfs Cito keerde zich tegen de huidige functie van de toets [1][2]. Vier basisscholen in Noord-Holland gaven ouders de keuze om hun kind niet mee te laten doen, maar kregen van de Inspectie van het Onderwijs een spoedaanwijzing om de toets alsnog af te nemen [1]. De PO-raad pleit nu voor één doorstroomtoets en Cito spreekt zich uit tegen het gebruik van de eindtoets om het onderwijsniveau van scholen in te schatten [1]. Demissionair VVD-staatssecretaris Koen Becking beloofde in december een pilot, maar overstappen op één toets kan niet eerder dan in 2029 [1].
3.700 Zeeuwse kinderen maken toets terwijl experts afschaffing willen
Deze week maken ruim 3.700 Zeeuwse leerlingen uit groep 8 de omstreden doorstroomtoets [5]. De toets wordt landelijk afgenomen tussen 26 januari en 15 februari 2026 [3]. Op de Prinses Ireneschool in Goes blijven leerlingen opvallend rustig. Juf Rebecca Linzell-Rijk legt uit waarom: “In 90 procent van de gevallen zitten we gewoon goed met het advies” [5]. Directeur Ruud Sturm relativeert: “We zien het als een toets als alle andere, een volgend stapje in de ontwikkeling van de kinderen” [5]. Toch groeit de roep om terug te keren naar het oorspronkelijke doel. Cito-voorzitter Saskia Wools wil dat de toets “weer terug naar hoe die ooit is bedoeld: als tweede advies naast het oordeel van de leerkracht” [1][2]. Marten Elkerbout van Leve het Onderwijs vat het probleem samen: “Omdat selectie na het basisonderwijs in zeven niveaus een onmogelijke opgave is, zijn we gaan leunen op een toets die schijnzekerheid biedt” [1].