Iran krijgt mogelijk zijn eerste dynastieke leider sinds de sjah
Teheran, donderdag, 5 maart 2026.
Mojtaba Khamenei, zoon van de gedode Iraanse opperleider Ali Khamenei, wordt nu als favoriet genoemd voor de opvolging. Deze dynastieke machtsoverdracht zou een historische breuk betekenen met de theocratische principes van de Islamitische Republiek. Net als zijn vader voldoet de 56-jarige Mojtaba niet aan alle religieuze vereisten, maar de grondwet kan worden aangepast - zoals eerder gebeurde. Zijn benoeming zou weinig goeds betekenen voor de protestbeweging die Iran al maanden in zijn greep houdt. Binnen de elite bestaan echter twijfels over een familietroon in een land dat juist werd opgericht tegen monarchale erfopvolging.
Opvolging loopt via aangepaste grondwet
De mogelijke benoeming van Mojtaba Khamenei volgt hetzelfde patroon als zijn vaders machtsovername in 1989 [1]. Toen voldeed Ali Khamenei ook niet aan alle traditionele vereisten voor theocratische opvolging, waarna de grondwet werd aangepast om deze hindernissen weg te nemen [1][2]. Net als zijn vader heeft Mojtaba geen formele titel van ayatollah [2], maar deze religieuze rang kan worden toegekend - zoals destijds gebeurde toen Ali Khamenei van hojatoleslam werd ‘gebombardeerd’ tot ayatollah [2]. Een comité bestaande uit de president, hoofd van de rechterlijke macht en een hoge geestelijke buigt zich over de opvolgingskwestie, waarna de 88-koppige Raad van Experts de kandidaat moet goedkeuren [2]. Volgens internationale bronnen zou er al gestemd zijn over de opvolging, maar wordt de bekendmaking uitgesteld tot na de begrafenisplechtigheid [1].
Twijfels binnen Iraanse elite over dynastieke opvolging
Binnen de Iraanse machtselite bestaan echter aanzienlijke twijfels over Mojtaba’s benoeming [6]. De Raad van Experts maakt zich zorgen over dynastieke opvolging, omdat Ali Khamenei zich hier zijn leven lang tegen heeft verzet [2]. Midden-Oostenexpert Paul Aarts benadrukt dat de overleden ayatollah ‘uitgesproken anti-monarchistisch’ was en jarenlang zijn zoon’s kandidatuur in het midden liet [2]. De 56-jarige Mojtaba opereerde lange tijd op de achtergrond, maar speelde na zijn vaders benoeming een sleutelrol als de facto stafchef en bij de repressie van protesten in 2009 [2]. Amerikaanse inlichtingendiensten zagen hem al in 2008 als een plausibele kandidaat voor het leiderschap [2]. Zijn verblijfplaats is momenteel onbekend, terwijl op sociale media geruchten circuleren over zijn mogelijk overlijden - zonder officiële bevestiging [6].
Gevolgen voor Nederlandse belangen en protestbeweging
Voor Nederland heeft een mogelijke machtsoverdracht aan Mojtaba Khamenei directe gevolgen. Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken heeft de Iraanse ambassadeur al ontboden vanwege de aanvallen in de Golfregio [3]. Nederland organiseert repatriëringsvluchten voor gestrande Nederlanders - op 4 maart landde een KLM-vliegtuig met 91 Nederlanders uit Oman op Schiphol [3]. De dieselprijzen stijgen harder dan benzineprijzen, met een gemiddelde prijs van €2,34 voor benzine en €2,29 voor diesel [3]. Voor de Iraanse protestbeweging, die sinds eind december massaal de straat op gaat [1], betekent Mojtaba’s mogelijke benoeming weinig goeds [1]. Donald Trump noemde de uitverkiezing van Mojtaba op 3 maart ‘het slechtste scenario’, waarbij hij stelde: ‘Het ergste wat zou kunnen gebeuren is dat er iemand aantreedt die net zo slecht is als de vorige’ [1]. De invloed van de Revolutionaire Garde blijft doorslaggevend bij de benoeming van een opvolger [2].