EU breekt met traditie: kopgroepen moeten dwarsliggers omzeilen
Brussel, dinsdag, 24 februari 2026.
De Europese Unie plant een drastische koerswijziging. Vooruitstrevende lidstaten krijgen groen licht om kopgroepen te vormen en dwarsliggers te omzeilen. Dit ondermijnt het traditionele vetorecht dat individuele landen decennia lang hebben gebruikt om EU-besluitvorming te blokkeren. Nederland kan hierdoor meer invloed krijgen binnen kopgroepen, maar loopt ook risico’s als het buitenspel komt te staan. De strategie moet de verlamde besluitvorming doorbreken die vaak vastloopt door tegenstemmende landen. Critici waarschuwen voor een Europa van meerdere snelheden dat niet tot samenwerking leidt, maar tot verdere versplintering van de Unie.
Nederland vormt al kopgroepen voor gewasbescherming
Nederland past de kopgroepenstrategie al toe. Demissionair minister Wiersma werkt samen met gelijkgestemde EU-lidstaten om biologische gewasbeschermingsmiddelen sneller op de markt te krijgen [1]. De Tweede Kamer vroeg het kabinet om een kopgroep te vormen die pleit voor goedkeuring van laagrisicomiddelen [1]. Dit toont hoe kopgroepen werken: landen die het ergens over eens zijn, gaan gewoon door zonder te wachten op tegenstribbelende lidstaten. Voor Nederlandse boeren betekent dit eerder toegang tot veiligere pesticiden. Voor andere sectoren kan Nederland op dezelfde manier vooroplopen of juist achterblijven als andere landen sneller schakelen.
Hongarije toont waarom unanimiteit niet werkt
Het probleem met het huidige systeem werd gisteren weer duidelijk. Hongarije blokkeert het twintigste sanctiepakket tegen Rusland [2]. Eén land houdt 26 andere lidstaten tegen. Met kopgroepen kunnen landen die wél sancties willen, alvast doorpakken. Hongarije kan dan later alsnog aanhaken of buitenspel blijven staan. Deze aanpak zet dwarsliggers onder druk [1]. Ze riskeren isolement als ze te vaak alleen komen te staan. Voor Nederland is dit gunstig: ons land steunt meestal EU-sancties en kan invloed uitoefenen binnen vooruitstrevende kopgroepen.
Risico op permanente scheiding van Europa
Experts waarschuwen voor gevaren. Een Europa van meerdere snelheden kan leiden tot ‘toenemende versplintering’ in plaats van tijdelijke vooruitgang [1]. Kopgroepen die permanent gescheiden blijven, verzwakken de Europese samenwerking. Nederland moet daarom slim navigeren. Het land kan profiteren van kopgroepen bij onderwerpen zoals klimaat en digitalisering. Maar als Nederland buiten invloedrijke kopgroepen valt, verliest het zeggenschap over belangrijke beslissingen. De strategie werkt alleen als kopgroepen uiteindelijk de hele EU meetrekken, niet als ze permanent gesplitst blijven.