Nederlandse wetenschappers ontdekken dat je woonplek je parkinsonrisico bepaalt
Nederland, donderdag, 22 januari 2026.
Friezen en Groningers hebben meer kans op parkinson dan Zeeuwen of Limburgers. De eerste parkinsonkaart van Nederland toont verrassende regionale verschillen die niets te maken hebben met landbouw of bestrijdingsmiddelen. Mannen lopen 1,8 keer meer risico dan vrouwen, en hoogopgeleiden krijgen vaker de ziekte. Onderzoekers zoeken nog naar de echte oorzaak van deze geografische puzzel.
Kaart toont verrassende patronen
Nederlandse onderzoekers van de Universiteit Utrecht en Radboudumc publiceerden op 22 januari 2026 de eerste parkinsonkaart van Nederland in The Lancet Regional Health – Europe [1]. Hun onderzoek bracht tussen 2017 en 2022 alle nieuwe parkinsondiagnoses in kaart [1]. Het resultaat? Jaarlijks komen er iets minder dan 4.000 nieuwe patiënten bij [1]. In totaal leven er nu 63.000 Nederlanders met parkinson [1][2]. De kaart toont dat parkinson vaker voorkomt in Friesland en Groningen dan in Zeeland en Limburg [1][3]. Mannen hebben een 1.8 keer hoger risico dan vrouwen [1]. De gemiddelde leeftijd voor een parkinsondiagnose ligt rond de 73 jaar [3]. Opvallend: hoogopgeleiden krijgen vaker de ziekte [2][4]. Dit patroon hadden wetenschappers niet verwacht.
Geen simpele verklaring voor verschillen
Het meest verrassende resultaat? De ziekte clustert niet in landbouwgebieden [2]. In de Betuwe en de bollenstreek van Noord-Holland is het risico juist lager dan gemiddeld [3]. “Je ziet dat het risico bij de fruitteelt in de Betuwe lager is dan gemiddeld”, zegt emeritus hoogleraar Hans Kromhout [3]. Dit doorprikt de verwachting dat bestrijdingsmiddelen de hoofdoorzaak zijn. Roel Vermeulen, hoogleraar milieu-epidemiologie, benadrukt: “Dit onderzoek laat niet één dominante factor zien die allesbepalend is, maar dat sluit niet uit dat pesticiden een rol spelen” [1]. Erfelijkheid verklaart slechts 15 procent van alle gevallen [1][4]. Parkinson is een omgevingsziekte die door meerdere factoren wordt bepaald [1]. Luchtvervuiling en zware metalen spelen mogelijk ook mee [1].
Vervolgonderzoek moet antwoorden geven
De onderzoekers starten nu grootschalig vervolgonderzoek [4]. Ze gaan 1.500 nieuwe parkinsonpatiënten vergelijken met 3.000 gezonde mensen [4]. Dit individuele onderzoek moet uitwijzen welke omgevingsfactoren echt een rol spelen [5]. Vermeulen hoopt nog in 2026 conclusies te trekken over bestrijdingsmiddelen [1]. Voor de gewone Nederlander verandert dit onderzoek weinig aan het absolute risico. Parkinson komt voor bij ongeveer 1,5 procent van mensen ouder dan 65 jaar [3]. “Een iets grotere kans verandert daar weinig aan”, stelt Rob de Bie van Amsterdam UMC [3]. Toch groeit het totale aantal patiënten door vergrijzing. Het aantal is de afgelopen tien jaar met 30 procent gestegen [1]. Bas Bloem van Radboudumc waarschuwt: “Het goede nieuws is dat de kraan niet verder opengaat. Maar de kraan wordt helaas nog niet dichtgeknepen” [3].