Rechters en IND botsen: de nieuwe asielwet dreigt te stranden nog voor hij begint
Den Haag, woensdag, 3 juni 2026.
Vanaf 12 juni 2026 geldt een nieuwe asielwet. Maar de IND en rechtbanken liggen al zwaar overhoop. Meest opvallend: de IND verschijnt bij één op de vier rechtszaken gewoon niet op komen dagen.
Den Haag, station Centraal: waar het mis ging
In februari 2026 kwamen rechters en IND-medewerkers bijeen op station Den Haag Centraal [2]. Geen romantisch uitje, maar een overleg over de nieuwe asielprocedure. De IND stelde voor om zaken van asielzoekers uit hetzelfde land samen te voegen en bepaalde rechtbanken specifieke zaken toe te wijzen [2]. De rechters weigerden botweg. Zo werkt onafhankelijke rechtspraak niet, was de boodschap [1][2]. Sindsdien is het bergafwaarts gegaan. Meerdere bijeenkomsten zijn afgezegd, bevestigde de Raad voor de Rechtspraak op 2 juni 2026 [2]. Het overleg vindt nu alleen nog plaats op landelijk niveau [2]. Intussen tikt de klok. Op 12 juni 2026 treedt de nieuwe Nederlandse asielprocedure tegelijk in werking met het Europese Asiel- en Migratiepact [1][2]. Asielzoekers worden dan binnen twee weken na aanmelding gehoord — waar dat voorheen nog twee jaar duurde [2]. Dat is geen typo. Twee weken, niet twee jaar.
De IND komt gewoon niet opdagen — en dat is het plan
Hier wordt het echt bizar. Uit een brief van de IND aan de Raad voor de Rechtspraak blijkt dat de dienst verwacht bij een kwart van alle rechtszaken afwezig te zijn — én in die gevallen ook geen verweerschrift op te sturen [1][2]. Reden: een tekort aan juristen [2]. Asieladvocaat Wil Eikelboom reageert onthutst: ‘Asielzoekers die zijn afgewezen hebben ten minste het recht dat er iemand van de IND is om dat te verdedigen’ [1]. IND-adviseur Sander Kalwij ziet het anders: ‘Veel mensen zien het als een stap terug, maar wij denken dat het meer snelheid brengt. Wij hoeven gewoon een stap minder te doen’ [1][2]. De nieuwe werkwijze heeft nog meer gevolgen. Het kabinet schrapt het zogenoemde ‘voornemen’ uit de procedure — een stap waarbij de asielzoeker fouten in de beoordeling kon corrigeren vóór een definitief besluit [2]. Die foutcontrole verschuift nu naar de rechtbanken [1]. Adrie Kerkvliet van de Raad voor de Rechtspraak waarschuwde de Tweede Kamer al in februari 2026: ‘Als fouten niet meer worden hersteld in de procedure, komen zaken onvermijdelijk bij de rechter’ [2]. En rechters opleiden kost minstens twee jaar [2]. ‘We kunnen niet zomaar een nieuw blik rechters openen’, aldus Kerkvliet [1].
50.000 oude dossiers, en een stemming die eraan komt
De nieuwe aanpak heeft een keerzijde die weinig aandacht krijgt. Vanaf 12 juni 2026 zet de IND bijna driekwart van het personeel in op nieuwe zaken [2]. Gevolg: circa 50.000 oude asieldossiers — waaronder 6.000 van alleenstaande minderjarigen — blijven waarschijnlijk jarenlang liggen [2]. De Algemene Rekenkamer stelde op 19 mei 2026 in een rapport vast dat de minister de Tweede Kamer hierover niet heeft geïnformeerd [2]. Tijdens diezelfde vergadering op 19 mei 2026 uitten Eerste Kamerleden hun twijfels over de uitvoerbaarheid [2]. CDA-lid Van Toorenburg was eerlijk: ‘Ongetwijfeld krijgen we een hoop ellende. Ik vrees dat we dat eerlijk tegen elkaar moeten zeggen’ [2]. Ondertussen stemt de Tweede Kamer op donderdag 4 juni 2026 naar verwachting in met het afschaffen van dwangsommen voor asielzoekers en het makkelijker ongewenst verklaren van overlastgevers [3]. Daarmee wordt bijna de volledige Asielnoodmaatregelenwet van oud-PVV-minister Marjolein Faber via een omweg alsnog door de Kamer geloodst [3]. Hoogleraar Jonathan Soeharno van de Universiteit van Amsterdam ziet een gevaarlijke bijwerking: ‘Het wordt dan wel heel makkelijk om te zeggen dat rechters steeds asielzoekers in het gelijk stellen’ [2]. Met andere woorden: rechters dreigen het politieke afvoerputje te worden van een wet die de uitvoering nog niet op orde heeft.