Willem-Alexander blijft buitenspel terwijl politici roepen om zijn terugkeer bij kabinetsformaties
Den Haag, vrijdag, 20 februari 2026.
Koning Willem-Alexander staat volgende week weer op het bordes met nieuwe ministers, maar een formatierol heeft hij nooit gehad. Toch klinkt regelmatig de roep om de regie weer bij het staatshoofd te leggen na complexe formatieprocessen. De discussie raakt het hart van ons democratische systeem.
Huidige rol koning beperkt tot ceremoniële taken
Willem-Alexander heeft sinds zijn troonsbestijging in 2013 nooit een actieve rol gehad in formatieprocessen [1]. Zijn constitutionele taken blijven beperkt tot het ondertekenen van benoemingsbesluiten aan het einde van een formatie en het beedigen van ministers [2]. De koning vormt samen met ministers de regering, maar staat onder ministeriële verantwoordelijkheid [2]. Dit betekent dat ministers politiek verantwoordelijk zijn voor uitspraken en handelingen van het staatshoofd [2]. Journalisten proberen regelmatig de koning een uitspraak te ontlokken over zijn buitenspelrol, zoals tijdens het staatsbezoek aan Suriname in december 2025, maar hij houdt zich afzijdig [1].
Roep om terugkeer groeit na complexe formaties
De discussie over een mogelijke terugkeer van de koning bij kabinetsformaties ontstaat telkens weer na ingewikkelde formatieprocessen [1]. Voorstanders wijzen op de complexiteit van recente regeringsvormingen en zoeken naar efficiëntere manieren om tot een kabinet te komen [1]. Deze roep klinkt met regelmaat, ondanks het feit dat Nederland sinds 1848 werkt met het principe dat de koning onschendbaar is en ministers de volledige verantwoordelijkheid dragen [2]. Het debat raakt fundamentele vragen over de rol van de monarchie in het Nederlandse democratische systeem [1].
Constitutionele wijziging zou ingrijpende stap zijn
Een eventuele terugkeer van Willem-Alexander in het formatieproces zou een constitutionele wijziging vergen [GPT]. Dit zou betekenen dat het principe van ministeriële verantwoordelijkheid, dat al sinds 1848 geldt, aangepast moet worden [2]. Voor burgers zou dit een fundamentele verandering betekenen in hoe Nederland wordt geregeerd. In plaats van democratisch gekozen politici die onderhandelen over regeringsvorming, zou het staatshoofd weer invloed krijgen op wie er gaat regeren. Of deze discussie tot concrete stappen leidt, blijft voorlopig onduidelijk. Volgende week staat Willem-Alexander gewoon weer ceremonieel op het bordes met de nieuwe ministers [1].