AI-kieswijzers adviseren om te stemmen op partijen die niet bestaan
Nederland, maandag, 23 februari 2026.
Een IT’er uit Heteren creëerde met kunstmatige intelligentie een stemwijzer die 63.000 keer werd gebruikt. Het probleem: de AI adviseert kiezers om te stemmen op niet-bestaande partijen en stelt vragen over onderwerpen waar gemeenten niets over te zeggen hebben. Politici noemen dit ‘gevaarlijk voor de democratie’ omdat één persoon vanuit huis misleidende kiestools kan maken die zich voordoen als objectief. De maker erkent dat zijn algoritme ‘domme fouten’ maakt en ‘vergeetachtig’ is. Zelfs de Tweede Kamer stelt nu vragen over deze AI-stemhulpen die desinformatie verspreiden vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart.
Chaos in Gouda en Leiden door AI-fouten
De problemen stapelen zich op in verschillende Nederlandse gemeenten. In Gouda stelt keus.nl vragen over duinbeheer - iets waar de gemeente helemaal niets over te zeggen heeft [1]. Nog gekker: de AI-tool adviseert kiezers om te stemmen op ‘Gouda Bewust’, een partij die simpelweg niet bestaat [1]. Ondertussen ontbreekt Leefbaar Gouda, een echte partij, volledig op de lijst [1]. In Leiden circuleeert een andere AI-kieswijzer, stemadviesleiden.nl, gemaakt door webbedrijf Projectie [1]. Marc Newsome van GroenLinks-PvdA zegt het glashelder: ‘We zijn behoorlijk gefrustreerd, en andere partijen ook’ [1]. In De Ronde Venen vraagt de AI-tool onduidelijk of ‘het centrum’ autovrij moet worden, zonder te specificeren welk centrum [1]. Ook stelt de tool vragen over biomassacentrales die helemaal niet actueel zijn [1].
IT’er erkent: ‘Algoritme maakt domme fouten’
Mark Keus, de 55-jarige IT’er uit Heteren die keus.nl maakte, geeft toe dat zijn creatie tekortschiet [1][2]. ‘Het algoritme waar ik op vertrouwde bleek zich vaak niet aan mijn instructie te houden. Het maakte domme fouten en bleek behalve slordig ook nog eens vergeetachtig’, bekent Keus [2]. Hij gebruikte 157.640 moties en amendementen van de afgelopen vier jaar als basis [2], maar zijn AI verwarde bijvoorbeeld Rhenen met Rheden en Tilburg met Elburg [2]. De stemwijzer is inmiddels meer dan 63.000 keer gebruikt [2]. Keus heeft een update uitgebracht om de grootste fouten te herstellen, maar lang niet alle standpunten van alle gemeenten zijn gecontroleerd [2]. In Nijmegen staan bij zes van de twaalf partijen de standpunten nog steeds als ‘geschat’ aangeduid [2].
Tweede Kamer slaat alarm: democratie in gevaar
De zorgen bereiken nu ook Den Haag. ChristenUnie-Kamerlid Mirjam Bikker heeft Kamervragen gesteld over keus.nl, omdat volgens haar ‘de democratie actief wordt ondermijnd door desinformatie’ [2]. John Bijl van het Periklesinstituut waarschuwt: ‘We weten dat peilingen en kieshulpen stemgedrag beïnvloeden. Dan is het heel tricky als één persoon op een zolderkamer, uit aandachtzucht of met een agenda, een stemwijzer kan publiceren die zich voordoet als objectief’ [1]. Politicus Rody van der Pouw Kraan van het CDA vat de situatie bondig samen: ‘Dit is best gevaarlijk. Zeker als het niet klopt, maar wel mensen hun stemgedrag beïnvloedt’ [1]. Voor kiezers die op 18 maart naar de stembus gaan voor de gemeenteraadsverkiezingen [1], wordt het steeds lastiger om betrouwbare informatie te vinden. Mark Keus wil zelfs een AI-stemwijzer maken voor de Provinciale Statenverkiezingen [1][2] - een plan dat waarschijnlijk niet op veel enthousiasme zal stuiten.