Nederlandse scholen zakken massaal voor basale kwaliteitseisen van de onderwijsinspectie
Nederland, woensdag, 15 april 2026.
Een op de vijf scholen krijgt een onvoldoende van de inspectie. Het mbo presteert nog slechter: bijna de helft van alle opleidingen voldoet niet aan basiskwaliteit. Ondanks miljardeninvesteringen blijven leerlingen achteruit gaan in rekenen en taal. Experts noemen dit een ‘uitslaande brand’ die directe actie vereist.
Alarmerende cijfers uit landelijk onderzoek
De onderwijsinspectie bezocht de afgelopen twee jaar 1.208 scholen en afdelingen door heel Nederland [1]. Van deze scholen kreeg 16 procent een onvoldoende en nog eens 2 procent zelfs de beoordeling ‘zeer zwak’ [1]. Dat betekent dat 18 procent van alle onderzochte scholen faalt bij de basale kwaliteitseisen. Het mbo doet het nog dramatischer: 44 procent van alle mbo-opleidingen krijgt een onvoldoende en 1 procent scoort ‘zeer zwak’ [2]. Emeritus hoogleraar onderwijspsychologie Paul Kirschner noemt de situatie glashelder: ‘In de VS zou je dit een 3-alarm fire noemen, een uitslaande brand waarvoor het heftigste alarmsignaal klinkt’ [1]. Inspecteur-generaal Alida Oppers reageert teleurgesteld: ‘Dit is toch weer teleurstellend, iedereen had juist behoefte aan positief nieuws’ [2].
Leerlingen gaan achteruit ondanks investeringen
De prestaties zakken vooral waar het pijn doet: bij de basisvaardigheden [1][2]. In de onderbouw van de middelbare school dalen leesvaardigheid en woordenschat al jaren [2]. Rekenen en wiskunde gaan achteruit op het vmbo [1]. Een derde van de mbo-2-gediplomeerden haalt het vereiste taalniveau 2F niet eens [2]. Dit gebeurt terwijl er miljoenen worden geïnvesteerd in onderwijsverbetering. De inspectie ziet dat ‘de inspanningen van scholen, besturen en de overheid om het tij te keren nog niet duidelijk zichtbaar zijn in de resultaten’ [1]. Ook het fysieke geweld neemt toe: in schooljaar 2024-2025 waren er 2.754 meldingen van geweld tegen medeleerlingen alleen al in het basisonderwijs [2].
Overbelaste schoolleiders als hoofdoorzaak
De regeldruk in het onderwijs steeg de afgelopen twintig jaar met maar liefst 236 procent [2]. Schoolleiders verdrinken in administratie terwijl ze zich zouden moeten focussen op onderwijskwaliteit [1][4]. Paul Kirschner wijst op een fundamenteel probleem: ‘Er bestaat geen goede opleiding tot schoolleider. Meestal zijn het goede docenten die promotie krijgen. Maar leidinggeven is echt iets anders dan lesgeven’ [1]. Freek Polter van een bureau voor interim-schoolleiders denkt dat ‘het eerder ligt aan de kwaliteit van de schoolleiders en aan hoe zij leidinggeven, dan aan hun agenda’ [1]. De verschillen tussen regio’s worden ook groter: in de Randstad wordt 88 procent van de schooladviezen aangepast na doorstroomtoetsen, in niet-stedelijke gebieden slechts 68 procent [2]. Minister Rianne Letschert erkent de urgentie: ‘We zijn echt aan onszelf verplicht om hier samen werk van te maken’ [2].