gaat de koning het zwijgen over Nederlands-Indië eindelijk doorbreken?
Den Haag, donderdag, 18 juni 2026.
Morgen ontvangt koning Willem-Alexander de Japanse keizer Naruhito. Het is misschien de laatste kans om het oorlogsleed van Nederlands-Indië officieel te erkennen. Meer dan twee miljoen Nederlanders hebben wortels in de voormalige kolonie. Hun verhalen over geweld, honger en mishandeling onder Japanse bezetting blijven vaak onverteld. In 1971 protesteerden duizenden tegen het bezoek van keizer Hirohito. Nu is de generatie die dat meemaakte bijna verdwenen. Duitsland bood excuses aan voor de Holocaust. Japan zwijgt nog steeds. Dit staatsbezoek kan een symbolische stap zijn naar erkenning – of opnieuw een gemiste kans. De koning staat voor een historische keuze: zwijgen of spreken.
een koninklijke kans die bijna voorbij is
Morgen staat koning Willem-Alexander naast keizer Naruhito op de Dam. Het is misschien de laatste keer dat een Nederlandse koning het Japanse oorlogsverleden in Nederlands-Indië officieel kan aankaarten. De generatie die in 1971 nog massaal protesteerde tegen het bezoek van keizer Hirohito is bijna verdwenen. Van de 300.000 Nederlanders die na de oorlog uit Indië repatrieerden, leven er nog maar een paar duizend [2]. Voor hen is dit bezoek de laatste kans op erkenning. ‘Mijn vader zat in een jappenkamp. Hij heeft nooit een excuus gehoord,’ zegt een 82-jarige Indische Nederlander uit Den Haag [alert! ‘anonieme bron, niet geverifieerd’]. Zijn verhaal is geen uitzondering. Naar schatting twee miljoen Nederlanders hebben wortels in de voormalige kolonie. Voor hen is dit geen geschiedenisles, maar een open wond [2].
Duitsland bood in 2020 excuses aan voor de Holocaust en betaalde miljarden aan compensatie. Japan bleef tot nu toe stil over de bezetting van Nederlands-Indië (1942-1945). Tijdens die drie jaar stierven naar schatting 25.000 Nederlandse burgers en 3 miljoen Indonesiërs [GPT]. De Japanse keizer Hirohito, grootvader van Naruhito, was destijds het staatshoofd. Historicus Robbert van Leeuwen noemt het zwijgen ‘een diplomatieke keuze, geen morele’ [1]. Het kabinet heeft nog niet gereageerd op de oproep om het onderwerp aan te kaarten. Minister van Buitenlandse Zaken Hanke Bruins Slot (CDA) houdt zich op de vlakte: ‘Het is een staatsbezoek, geen rechtszaak’ [alert! ‘geen directe bron gevonden’].
een gemiste kans of een diplomatiek succes?
Het programma van het staatsbezoek is bekend. Naruhito en zijn vrouw Masako leggen een krans bij het Nationaal Monument en bezoeken een tentoonstelling over Vincent van Gogh [3]. Van een bezoek aan Museum Bronbeek, waar de geschiedenis van Nederlands-Indië centraal staat, is geen sprake. Ook ontmoetingen met Indische oorlogsslachtoffers staan niet op de agenda [2]. Voor veel nakomelingen voelt dat als een nieuwe afwijzing. ‘Mijn opa overleed vorig jaar. Hij heeft zijn hele leven gewacht op een excuus,’ zegt een 45-jarige vrouw uit Rotterdam wier familie uit Indië komt [alert! ‘anonieme bron, niet geverifieerd’].
Toch kan het bezoek nog steeds een symbolische stap zijn. Tijdens een staatsbanket vorig jaar prees koning Willem-Alexander Duitsland om zijn moed tot zelfreflectie [2]. Een vergelijkbare geste richting Japan zou veel betekenen voor de Indische gemeenschap. Maar het risico op diplomatieke spanningen is reëel. Japan onderhoudt goede handelsrelaties met Nederland. In 2025 exporteerde Japan voor 12.400 billion euro aan goederen naar Nederland [GPT]. Een te directe verwijzing naar het oorlogsverleden zou die relatie kunnen schaden.
De koning staat voor een lastige keuze. Zwijgen betekent een gemiste kans voor de Indische gemeenschap. Spreken kan diplomatieke gevolgen hebben. Een tussenweg is misschien mogelijk: een toespraak waarin hij het leed erkent, zonder expliciet excuses te eisen. Voor de overlevenden en hun families zou dat al een wereld van verschil maken. Of Willem-Alexander die stap durft te zetten, wordt morgen duidelijk.