Bijna een half miljoen Nederlanders valt door de mazen van het uitkeringssysteem
Nederland, woensdag, 11 februari 2026.
Een schokkend onderzoek onthult dat 445.000 mensen in Nederland geen passende uitkering krijgen ondanks dat ze recht hebben op ondersteuning. Deze enorme groep valt tussen wal en schip door de Participatiewet, die ervan uitgaat dat iedereen kan werken. Van hen ontvangen 245.000 mensen helemaal geen financiële steun, terwijl 200.000 anderen zijn aangewezen op bijstand in plaats van een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Het probleem treft vooral mensen die door ziekte of handicap niet kunnen werken, maar toch onder een wet vallen die hen activeert naar de arbeidsmarkt. Met de plannen van het nieuwe kabinet om te bezuinigen op sociale zekerheid dreigt deze groep alleen maar groter te worden.
De cijfers achter de crisis
Het onderzoek van Spit, uitgevoerd in opdracht van De Groene Amsterdammer en Trouw, baseert zich op data van het Centraal Bureau voor de Statistiek en andere studies [3]. Uit de CBS Enquête Beroepsbevolking blijkt dat in 2024 ongeveer 200.000 bijstandsgerechtigden aangaven te ziek te zijn om te werken [1][3]. De Arbeidsinspectie schat het probleem nog groter in: uit onderzoek van 2022 blijkt dat klantmanagers van gemeenten stellen dat 168840 van hun cliënten - ongeveer 268.000 mensen - niet in staat is te werken, vooral om gezondheidsredenen [1][3]. Daarbovenop vallen volgens CBS-data zo’n 245.000 mensen met een arbeidsbelemmering volledig buiten beeld: zonder baan, uitkering of bijstand [1][3].
Hoe de Participatiewet faalt
De Participatiewet van 2015 ging ervan uit dat iedereen kan werken, mits de juiste prikkels worden ingezet [3]. Dat werkt averechts voor mensen zoals Anja, 61 jaar oud, die na een herseninfarct volledig arbeidsongeschikt werd verklaard maar geen arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt [5]. Patricia van Echtelt van het Sociaal en Cultureel Planbureau vat het probleem samen: “Ze zitten in een streng regime waarin de overheid voortdurend over hun schouder meekijkt, maar waar ze niet uit kunnen komen. Die Participatiewet is bedoeld als tijdelijk vangnet, maar voor veel mensen is het een eindstation” [5]. Sinds 2015 is het aantal bijstandsgerechtigden dat aangeeft vanwege ziekte of beperking niet te kunnen werken verdubbeld [5].
Verdere verslechtering in het vooruitzicht
Het nieuwe kabinet wil bezuinigen op het sociale stelsel en de regeling afschaffen die langdurig arbeidsongeschikten vrijwaart van herkeuring [5]. Dit betekent dat de groep van 445.000 mensen alleen maar groter wordt [2]. Tegelijkertijd verwacht staatssecretaris Nobel dat gemeenten de taaleis uit de Participatiewet strenger gaan handhaven - bij overtreding kan de uitkering met 25% worden verlaagd, bij herhaalde overtredingen zelfs tot 100% [4]. Voor mensen die al tussen wal en schip vallen betekent dit nog meer druk. Piet, de man van de eerdergenoemde Anja, verwoordt de frustratie: “Het voelt als een trap na. Met een handicap sta je al 10-0 achter, dan moet je ook nog eens voortdurend bezig zijn met bureaucratische onzin zonder ooit een stap verder te komen” [5].