IJsland stemt in 2027 definitief over terugkeer naar de EU
Reykjavik, zaterdag, 10 januari 2026.
Na jaren van politieke onzekerheid kondigt IJslands minister van Buitenlandse Zaken aan dat er tijdens de voorjaarssessie een voorstel komt voor een referendum over het hervatten van EU-onderhandelingen. Het eilandland van 393.000 inwoners met het vijfde hoogste bbp per hoofd van de wereld stopte in 2015 abrupt met de toetredingsonderhandelingen, ondanks dat 27 van de 35 hoofdstukken al waren geopend. Nu dwingen nieuwe politieke verhoudingen na de verkiezingen van november 2024 een definitieve keuze af. Het referendum moet binnen een jaar na goedkeuring worden gehouden, wat betekent dat IJslanders waarschijnlijk in het voorjaar van 2027 stemmen over hun Europese toekomst. Recent onderzoek toont 43% steun voor lidmaatschap tegenover 39% tegenstanders.
Coalitieregering zet druk op parlement
Premier Kristrún Frostadóttir bevestigde deze week dat haar coalitieregering overeenstemming heeft bereikt over het indienen van het referendum-voorstel [6]. De nieuwe regering kwam voort uit de verkiezingen van november 2024, waarbij twee pro-EU partijen succesvol waren [3]. Het voorstel moet eerst door het IJslandse parlement worden goedgekeurd voordat het referendum kan plaatsvinden [1]. Als het wordt aangenomen, hebben de autoriteiten maximaal een jaar om de stemming te organiseren [1]. Dit strakke tijdschema betekent dat IJslanders uiterlijk in het voorjaar van 2027 hun stem uitbrengen over de vraag of hun land opnieuw toetredingsonderhandelingen met de EU moet starten [1][3].
Economische belangen en geopolitieke positie
IJsland bevindt zich in een unieke positie als vijfde rijkste land ter wereld met een bbp per hoofd van 98150 dollar in 2025 [3]. Het land is al sinds 1994 lid van de Europese Economische Ruimte (EER), wat vrij verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal mogelijk maakt [2][3]. De EU is IJslands grootste handelspartner en vertegenwoordigt meer dan 52% van de totale goederenhandel van het land in 2024 [3]. Voor Nederlandse bedrijven die zaken doen met IJsland zou EU-lidmaatschap betekenen dat het land volledig in de douane-unie komt, wat administratieve procedures kan vereenvoudigen. IJsland kan nu nog eigen handelsakkoorden sluiten met landen buiten de EU [3].
Publieke opinie en historische context
Een Gallup-peiling uit april 2025 toonde een krappe meerderheid voor EU-lidmaatschap: 43% voorstanders tegen 39% tegenstanders [3]. Dit is een opmerkelijke ommekeer sinds IJsland in maart 2015 bevestigde geen intentie te hebben om de toetredingsonderhandelingen te hervatten [3]. Het land was oorspronkelijk begonnen met EU-onderhandelingen in juli 2010 na de financiële crisis van 2008, waarbij 27 van de 35 onderhandelingshoofdstukken werden geopend en 11 voorlopig werden afgesloten [3]. Het Europees Parlement riep in november 2025 de EU op om met IJsland samen te werken om de voordelen van EU-lidmaatschap te promoten [3]. Voor gewone IJslanders zou lidmaatschap betekenen dat ze volledig kunnen deelnemen aan EU-programma’s voor onderwijs, onderzoek en mobiliteit.