Groningse kerken overleven aardbevingen maar scheuren nu door aanhoudende droogte.
Groningen, maandag, 2 november 2026. Niet alleen aardbevingen bedreigen middeleeuwse kerken in Groningen. Eeuwenoude wierden drogen uit. De krimpende klei- en veenbodem veroorzaakt gevaarlijke scheuren in achthonderd jaar oude monumenten.
Bodem krimpt onder eeuwenoud erfgoed
In de Groningse dorpen Oostum en Den Ham kraakt het cultureel erfgoed in zijn voegen [1][2]. Naast de bekende aardbevingen zorgt een andere spelbreker voor problemen: aanhoudende droogte [1][2]. Onderzoekers van kennisinstituut Deltares en de Hanzehogeschool bestuderen hier de wierden onder de middeleeuwse kerken [1][2]. De bodem bevat krimp- en zwelklei [1][2]. Bij aanhoudende droogte zakt het grondwaterpeil diep weg [1][2]. De veenlaag oxideert en klinkt in [1][2]. Het fundament onder de muren verdwijnt letterlijk [1][2][3]. In Oostum verscheen in 2018 opnieuw schade, precies twee jaar na herstelwerkzaamheden aan eerdere bevingsschade [1][2][7]. Grote aardschokken bleven sindsdien uit [1]. Toch scheurt het achthonderd jaar oude schip steeds verder open [1][2].
Klimaat tast fundamenten van de samenleving aan
De situatie raakt de hele Nederlandse samenleving direct [GPT]. Monumentale kerken vormen het hart van dorpen en trekken wandelaars en buurtbewoners [GPT]. Verdwijnen deze gebouwen, dan verdwijnt ook de ziel uit het landschap [GPT]. Zwaarder verkeer en omgevingsfactoren drukken mee, maar de droogteperiodes werden de afgelopen jaren beduidend langer en feller [1][2]. Onderzoeker Floris Boogaard waarschuwt dat de kerk zonder ingrijpen geen nieuwe acht eeuwen blijft staan [1][2][3]. Het gebouw veroudert nu razendsnel [1][2][3]. Het probleem beperkt zich niet tot Oostum of Den Ham [1]. Talloze historische panden op veen- en kleigronden in Nederland lopen exact hetzelfde risico op verzakkingen en scheuren [1][GPT].
Zoeken naar oplossingen voor stabiel grondwater
De provincie Groningen en de Stichting Oude Groninger Kerken lieten daarom dit tweejarige verkennende onderzoek uitvoeren [1][2][7]. Definitieve conclusies vragen om langere meetreeksen [1][2]. Wetenschappers speuren nu naar praktische oplossingen [1][2]. Een stabiele waterhuishouding rond de wierden is noodzakelijk [1][2]. Rondom het godshuis in Oostum kunnen kuilen worden gegraven om hemelwater op te vangen [1][2]. Dat regenwater zakt dan geleidelijk in de uitgedroogde aarde om de klei nat te houden [1][2]. Ook het vernieuwen van de fundering geldt als mogelijke ingreep, net zoals dat gebeurt bij verzakkende grachtenpanden elders in het land [3]. Morgen, dinsdag 3 november 2026, volgt al overleg tijdens een online ClimateCafé [3]. Op woensdag 4 november 2026 staat een masterclass over droogte en wateroverlast op het programma in Groningen [3].