Morgen verschijnen de nieuwe PISA-scores, maar we moeten ze met een flinke korrel zout nemen.
Den Haag, maandag, 7 september 2026. Dinsdag komen de wereldwijde onderwijsscores uit. Tienerprestaties dalen vaak. Toch scoren Nederlandse volwassenen verrassend genoeg juist in de wereldtop voor geletterdheid. Staar u dus niet blind op ranglijsten.
Haagse spanning voor de ranglijst
Den Haag maakt zich op voor een nieuwe politieke storm over de kwaliteit van ons onderwijs. Morgen, dinsdag 8 september 2026, publiceert de Oeso de nieuwste wereldwijde PISA-scores [1][2][3]. Deze cijfers vergelijken hoe 15-jarige scholieren presteren op het gebied van wiskunde, lezen en natuurwetenschappen [1][3]. In de Haagse wandelgangen bepalen deze statistieken al jaren de toon van het onderwijsdebat [1]. Staatssecretaris Judith Tielen kondigde in juni 2026 nog aan dat zij een harde trendbreuk wil forceren om de dalende taalprestaties aan te pakken [2]. Toch waarschuwen onderwijsexperts om niet meteen in paniek te raken bij een mindere score. De ranglijst zegt namelijk lang niet alles over de werkelijke onderwijskwaliteit op onze scholen [1][2].
Treinkaartjes versus het eindexamen
Wat meten deze wereldwijde toetsen nu eigenlijk echt? De vragen gaan niet over specifieke lesstof, maar over alledaagse vaardigheden [1]. Denk aan het begrijpen van een treinkaartje of een simpele reclamefolder [1][2]. Onderwijskundige Barend Last wijst erop dat er geen directe koppeling is met onze nationale eindexamens [1]. Nederlandse leerlingen halen voor hun eindexamens namelijk prima cijfers, ondanks dat ze volgens de PISA-metingen slechter scoren op leesvaardigheid [1][2]. Daarnaast speelt de motivatie van leerlingen een grote rol [1][2]. Een tiener die een digitale middagtoets maakt waar geen cijfer van afhangt, doet nu eenmaal minder hard zijn best [2].
De paradox van de volwassen lezer
Er is bovendien een opmerkelijke paradox zichtbaar in de statistieken. Volgens de PISA-data loopt maar liefst 33 procent van de Nederlandse 15-jarigen het risico om later laaggeletterd te worden [2]. Maar kijken we naar het PIAAC-onderzoek van de Oeso onder volwassenen? Dan staat Nederland plotseling in de wereldwijde top vijf voor geletterdheid [2]. Onze tieners leren blijkbaar prima lezen tegen de tijd dat ze volwassen zijn [2]. Staar u morgen dus niet blind op de nieuwe ranglijst. Een internationale vergelijking tussen het Nederlandse onderwijssysteem en dat van bijvoorbeeld Singapore is appels met peren vergelijken [1].