Noordse pijlstormvogels raken na verre vluchten flink uit koers door een heuse jetlag.
Amsterdam, donderdag, 5 november 2026. Eergisteren toonden onderzoekers in Science aan dat noordse pijlstormvogels kampen met een verstoorde biologische klok. Ze vliegen daardoor tot vijftien graden uit de richting.
Verward kompas boven de Britse golven
In het Verenigd Koninkrijk brachten wetenschappers van de Universiteit van Oxford dit opmerkelijke fenomeen aan het licht [1][2][3]. Twintig jaar lang volgden ze met gps meer dan 1.000 noordse pijlstormvogels [3]. Deze zeevogels vliegen voor een maaltje vis gerust 1.000 kilometer de Atlantische Oceaan op en keren daarna snel oostwaarts terug naar hun broedkolonies [1][2][3]. Onderweg gebruiken ze de zon als kompas, gekoppeld aan hun interne klok [2][4]. Na zo’n snelle tocht over meerdere lengtegraden loopt die biologische klok opeens tot ongeveer een uur achter op de lokale tijd [2]. Het gevolg is herkenbaar voor iedereen die ooit na een verre vliegreis suf op een kofferband wachtte: pure verwarring [GPT]. Zelfs een goed zichtbare kustlijn brengt de vogels niet op andere gedachten [1][3]. Ze vertrouwen blind op de zonstand, wijken daardoor tot wel 15 graden af van hun koers en vliegen prompt zo’n 5 kilometer om [1][2][3].
Waarom dit belangrijk is voor Nederland
Voor volwassen zeevogels blijft die omweg gelukkig beperkt, al kunnen onervaren jongen honderden kilometers verdwalen [2]. Maar het onderzoek raakt direct aan de Nederlandse natuur [1][3]. De befaamde trekvogelecoloog Theunis Piersma van de Rijksuniversiteit Groningen noemt de meting uiterst knap en waarschuwt dat dit mechanisme waarschijnlijk veel breder speelt [1][3]. Denk aan de rosse grutto, een icoon van de Nederlandse Waddenzee [1][3]. Deze wadvogels vertrekken in de winter vanuit ons wad en vliegen in één ruk vierduizend kilometer oostwaarts naar centraal Siberië [1][3]. Als zij navigeren met hetzelfde zonnekompas, vliegen zij net zo goed met een fikse jetlag door de lucht [1]. Voor Nederlandse vogelaars en natuurbeschermers betekent dit dat trekroutes en het herstelvermogen van onze wadvogels mogelijk heel anders werken dan gedacht [1][3].