Bijna vier op de tien Nederlandse tieners kunnen niet goed genoeg lezen om mee te komen in de maatschappij.
Den Haag, dinsdag, 8 september 2026. Het nieuwe PISA-onderzoek toont aan dat de leesvaardigheid van onze vijftienjarigen dramatisch keldert. Maar liefst 39 procent haalt het basisniveau niet. Alleen Griekenland scoort in West-Europa nog slechter.
Zorgwekkende cijfers schudden Den Haag wakker
In Den Haag klinkt vandaag de alarmbel luid en duidelijk [4]. Gisteren waarschuwden we nog dat we onderwijsscores met een korrel zout moeten nemen [1], maar de harde realiteit van het nieuwe PISA-rapport dat op dinsdag 8 september 2026 verschijnt, is niet te negeren [5]. Maar liefst 39 procent van de Nederlandse vijftienjarigen haalt het minimale leesniveau niet [2][3][4]. Dat is een stijging van 6 procentpunten ten opzichte van de vorige meting, toen nog 33 procent onder de maat scoorde [3]. In heel Europa doet alleen Griekenland het nog slechter binnen de EU14-landen [2][3]. Onze tieners kunnen prima losse woorden ontcijferen, maar ze snappen simpelweg niet wat ze nu eigenlijk lezen [2][3].
Gelukkige analfabeten op de smartphone?
Wat betekent dit voor de toekomst? Als je geen conclusies uit een tekst kunt trekken, wordt het afsluiten van een simpel telefoonabonnement of het begrijpen van een handleiding al een onmogelijke opgave [2]. Vooral op het vmbo is de situatie pijnlijk: daar haalt ruim de helft het basisniveau niet [3]. Paradoxaal genoeg zijn onze scholieren wel dolgelukkig en scoort hun welbevinden een dikke 7,6 [3]. Onderzoekers wijzen naar de coronasluitingen op de basisschool als boosdoener [2][3]. Daarnaast zit ons onderwijssysteem zichzelf in de weg. Waar het Verenigd Koninkrijk snel kan ingrijpen, zorgt de Nederlandse vrijheid van onderwijs ervoor dat scholen te veel zelf mogen bepalen [3].
De lange adem van de staatssecretaris
De kersverse staatssecretaris van Onderwijs, Judith Tielen, noemt de situatie in Den Haag ’een zaak van de lange adem’ [4]. Haar ambitie is duidelijk: de dalende lijn moet binnen drie jaar zijn omgebogen [4]. Om dit te bereiken, zijn er vanaf het huidige schooljaar 2026/2027 direct nieuwe, ambitieuzere kerndoelen voor Nederlands en rekenen ingevoerd [3][4]. Laten we hopen dat dit snel vruchten afwerpt. Anders kan de volgende generatie over een paar jaar niet eens meer dit nieuwsbericht lezen.