Een reusachtig blok ijs op de Zuidpool levert de Belgische fysicus Francis Halzen vandaag de Nobelprijs op.
Stockholm, dinsdag, 6 oktober 2026. Halzen krijgt de prijs voor zijn jacht op ongrijpbare ‘spookdeeltjes’. Met de IceCube-detector diep in het poolijs vangt hij neutrino’s die dwars door de aarde reizen.
Belgisch succes in Zweden
In Zweden heeft de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen op dinsdag 6 oktober 2026 de Nobelprijs voor de Natuurkunde toegekend aan de Belgische astrofysicus Francis Halzen [1][4]. Waarom is dit nieuws belangrijk voor de lezer in Nederland? Ten eerste wint onze directe zuiderbuur deze prestigieuze prijs [1][4][5]. Ten tweede vliegen de ‘spookdeeltjes’ die hij onderzoekt, de zogenaamde neutrino’s, op dit exacte moment met biljoenen tegelijk per seconde onzichtbaar door uw eigen lichaam [4]. Halzen krijgt de prijs voor zijn beslissende bijdragen aan de IceCube Neutrino Observatory en de ontdekking van hoogenergetische neutrino’s uit de kosmos [2][4].
Lichtflitsen in een gigantisch blok ijs
Hoe vang je deeltjes met een onvoorstelbaar kleine massa die bijna overal dwars doorheen gaan [4]? Halzen bedacht in de jaren 80 al een gewaagd plan: gebruik het ijs op de Zuidpool als detector [4]. Het IceCube-observatorium bestaat uit een gigantische kubieke kilometer ijs diep onder de poolvlakte, uitgerust met uiterst gevoelige lichtsensoren [5]. Als zo’n ongrijpbaar neutrino heel soms botst met een atoomkern in het ijs, ontstaat er een minieme lichtflits [1][4]. De voorzitter van het Nobelcomité, Mark Pearce, prijst Halzens wetenschappelijke visie die de weg heeft vrijgemaakt voor een totaal nieuwe vorm van astronomie [4].
Een vreemde verrassing
De 82-jarige Halzen, verbonden aan de Amerikaanse University of Wisconsin–Madison [4], reageerde telefonisch vanuit Italië verrast op zijn winst [4]. Hoewel anderen zijn winst al voorspelden, voelde het telefoontje uit Stockholm toch vreemd [4]. De prestigieuze prijs levert hem, naast eeuwige roem, een bedrag op van 12 miljoen Zweedse kronen, wat ongeveer 1,2 miljoen dollar is [4]. Hiermee treedt de Belg in de voetsporen van eerdere grote denkers en opent hij een gloednieuw venster op het universum [1][4].