Wie toevallig in een slimme klas zit krijgt onbewust een lager schooladvies.
Rotterdam, dinsdag, 21 juli 2026. Nieuw onderzoek toont aan dat klasgenoten je schooladvies bepalen. Met exact dezelfde toetsscore krijg je in een slimme klas een lager advies. Vooral ervaren leraren maken deze fout.
Rotterdams onderzoek legt oneerlijke klassentaks bloot
In Rotterdam luidt de Erasmus School of Economics de noodklok over de kansen van onze basisschoolkinderen [1][3]. Uit een grootschalig onderzoek dat vandaag, op dinsdag 21 juli 2026, is gepubliceerd, blijkt dat de toevallige samenstelling van een groep 8-klas grote gevolgen heeft voor het schooladvies [1][3][4]. Zit jouw kind toevallig in een klas vol bollebozen? Dan is de kans groot dat de leerkracht onbewust een lager advies geeft dan wanneer datzelfde kind in een zwakkere klas had gezeten [1][2][3]. Onderzoeker Max Coveney pluisde hiervoor CBS-gegevens uit de periode 2006 tot 2021 uit van maar liefst circa 460.000 leerlingen [1][3]. Dat is een gemiddelde van 2.3 kinderen per gezin in dit onderzoek [1][3]. Het resultaat is helder: gelijke Cito-scores leveren door deze onbewuste vergelijking toch heel verschillende adviezen op [1][3].
Ervaren leraren maken vaker de vergelijkingsfout
Dit onderwijsknelpunt raakt gezinnen door heel Nederland direct in hun kansengelijkheid [1]. Vooral meisjes, kinderen van het platteland en kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status of zonder hbo/wo-achtergrond trekken vaker aan het kortste eind [1][3]. En wie denkt dat jonge, onervaren docenten deze fout maken, heeft het mis [1][2]. Juist de meest ervaren, oudere rotten in het vak laten zich onbewust sterk beïnvloeden door de rangorde in de klas [1][2][3]. Ze gebruiken de relatieve prestaties en het gedrag van klasgenoten als een soort meetlat [3]. Gelukkig is er sinds het schooljaar 2023/2024 een wettelijk vangnet: scholen moeten het voorlopige advies verplicht naar boven bijstellen als de eindtoets beter uitvalt [1][3].
De roep om een cultuuromslag en latere selectie
Hoe lossen we dit op? Onderzoeker Coveney wijst naar het Australische systeem, waar de definitieve selectie pas rond de leeftijd van 15 of 16 jaar plaatsvindt [1]. Dat geeft kinderen veel meer ademruimte om te groeien [1]. Ook de Nederlandse Onderwijsraad pleitte onlangs, op 21 mei 2026, al voor een flinke cultuuromslag in ons onderwijs [1]. We moeten af van de extreme focus op toetsresultaten [1]. Een leerling maakt in zijn schoolcarrière immers al vele honderden toetsen [1]. Laten we dus vooral weer naar het individuele kind gaan kijken, in plaats van naar de toevallige buurman in de schoolbanken [1].