Elf EU-landen willen het vetorecht omzeilen om sneller te kunnen ingrijpen in de wereld.
Brussel, dinsdag, 1 september 2026. Nederland en tien partners willen het vetorecht omzeilen zonder de EU-verdragen aan te passen. Dit voorkomt dat één enkel land belangrijke besluiten over sancties of steun blokkeert.
De blokkade voorbij
Duitsland en Frankrijk trekken de kar, en Nederland huppelt vrolijk mee [2][3]. Een coalitie van elf EU-landen heeft vandaag, op dinsdag 1 september 2026, een brief gestuurd naar de kersverse EU-buitenlandchef Kaja Kallas [1][2]. De boodschap is helder: we zijn klaar met die eeuwige veto’s die ons buitenlandbeleid verlammen [1][2]. Denk aan Slovenië dat onlangs nog een gezamenlijke verklaring over Israëlische nederzettingen blokkeerde [2]. Of neem Hongarije, dat onder de in april 2026 weggestuurde premier Viktor Orbán herhaaldelijk dwarslag bij sancties tegen Rusland of de miljardensteun aan Oekraïne [2][3]. De elf willen nu sneller kunnen beslissen met een gekwalificeerde meerderheid [1][3].
Creatief met de regels
Hoe gaan we dat regelen zonder jarenlang te ruziën over nieuwe verdragen? De landen stellen voor om de mazen in de huidige wetgeving op te zoeken [2][5]. Ze willen vaker gebruikmaken van ‘constructieve onthoudingen’ [1][2]. Als een land het ergens niet mee eens is, onthoudt het zich simpelweg van stemming in plaats van de boel te blokkeren [2][4]. Ook willen ze de zogenaamde ‘passerelle-clausule’ uit Artikel 31 van het EU-verdrag verkennen om geruisloos over te stappen op meerderheidsbesluiten [1][3]. Dit moet voorkomen dat landen ongerelateerde dossiers gijzelen om hun zin te krijgen, zoals Orbán deed met de Druzhba-oliepijpleiding [2][3].
De angst voor de grote jongens
Niet iedereen viert feest. Critici waarschuwen dat het schrappen van het veto de eenheid juist kan ondermijnen [6]. Kleinere lidstaten vrezen dat ze door de grotere landen, zoals Duitsland en Frankrijk, simpelweg aan de kant worden geschoven [2][5]. En er is een juridische adder onder het gras: om het vetorecht via de passerelle-clausule te omzeilen, is eerst de unanieme stem van álle lidstaten nodig [3]. Het is dus de vraag of dit plan de eindstreep haalt voordat de politieke wind in Europa weer draait, bijvoorbeeld met de Franse presidentsverkiezingen in 2027 in het vooruitzicht [3].