De KNAW wil academische vrijheid opnemen in de Grondwet om wetenschappers te beschermen.
Amsterdam, woensdag, 14 oktober 2026. Wetenschappers voelen zich steeds vaker bedreigd door politici en internettrollen. Nederland scoort daardoor opvallend laag op de Europese ranglijst voor academische vrijheid. De KNAW eist nu grondwettelijke bescherming.
Politiek van de collegezaal houden
In Den Haag heeft de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) een heldere oproep gedaan aan onderwijsminister Rianne Letschert [2][4]. De KNAW wil dat de overheid de academische vrijheid verankert in de Nederlandse Grondwet [1][2]. De huidige wet uit 1992 stelt alleen dat deze vrijheid ‘in acht wordt genomen’, wat volgens experts veel te vrijblijvend is [1][3]. Nederland scoort met een 0,76 op de Academic Freedom Index 2026 inmiddels lager dan de meeste Europese landen [7]. Politieke bemoeienis en hevige intimidatie via sociale media bedreigen de open wetenschap rechtstreeks [1][2].
Bedreigingen en schroom op de campus
Onderzoekers durven zich steeds minder vaak uit te spreken over gevoelige onderwerpen [1][3]. Denk aan maatschappelijke dossiers zoals stikstofberekeningen, klimaatverandering of de protesten rond Gaza [6][7]. Online haatcampagnes leiden tot schadelijke zelfcensuur onder wetenschappers [1][3]. Als een onderzoeker uit angst zwijgt over cruciale onderzoeksresultaten, verliest de burger betrouwbare kennis voor beleid over zorg en klimaat [6][7]. De KNAW adviseert daarom ook een landelijke gedragscode voor kennisinstellingen [1][2].
Minister reageert voor de kerst
KNAW-boegbeelden André Nollkaemper en Ineke Sluiter benadrukken dat politici afstand moeten houden van het academische debat [1][3]. Politici horen niet te bepalen wie er op een campus spreekt of welk onderzoek geld krijgt [3][7]. Minister Letschert heeft de adviezen woensdag in ontvangst genomen en belooft nog voor de kerstvakantie van 2026 met een inhoudelijke reactie te komen [2][4]. Vrije wetenschap blijft de basis van een gezonde democratie [6][8].