De NAVO bevindt zich in de grootste crisis uit haar 77-jarige geschiedenis
Brussel, zondag, 19 april 2026.
Spanningen rond de Iran-oorlog dreigen de trans-Atlantische alliantie te breken. Europese landen weigeren massaal steun aan Amerikaanse militaire operaties en Trump noemt de NAVO ‘nutteloos’. Achter de schermen spreken experts van de ergste crisis ooit, terwijl lidstaten WhatsApp-groepjes vormen om de VS te omzeilen. De vraag is niet meer óf Europa zonder Amerika kan, maar hoe snel dat moet gebeuren.
Trump noemt NAVO ‘nutteloos’ na weigering steun Iran-oorlog
De Amerikaanse president Donald Trump liet op 17 april 2026 tijdens een bijeenkomst van Turning Point USA in Arizona geen spaan heel van de NAVO [5]. Hij noemde de alliantie ‘nutteloos’ tijdens de piek van de spanningen in de Straat van Hormuz-crisis [5]. ‘Ik had jullie hulp twee maanden geleden willen hebben… nu wil ik jullie hulp eigenlijk niet meer’, zei Trump, die stelde dat de VS moeten ‘vertrouwen op onszelf’ in plaats van op bondgenoten [5]. Eerder op 6 april 2026 herhaalde Trump dat de NAVO een ‘papieren tijger’ is die de VS niet steunt in de oorlog tegen Iran [6]. De crisis ontstond nadat Europese landen massaal weigerden mee te vechten in Washingtons oorlog tegen Iran [6]. Spanje verbiedt als enige land Amerikaanse vliegtuigen die betrokken zijn bij Iran-operaties in zijn luchtruim, terwijl Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voorwaarden stellen aan het gebruik van hun militaire bases [1].
Experts spreken van ‘ergste crisis ooit’ in 77-jarige geschiedenis
Voormalig Amerikaans ambassadeur bij de NAVO Ivo Daalder stelt dat de spanningen tussen Trump en Europese bondgenoten over de Iran-oorlog de NAVO, die in april 2026 77 jaar oud werd, in de ‘ergste crisis’ uit haar geschiedenis hebben gestort [6]. ‘De Europese actie is een weerspiegeling van het feit dat de NAVO diep beschadigd is’, aldus Daalder [6]. Europa vertrouwt de Verenigde Staten niet langer en beschouwt Amerika als een onbetrouwbare bondgenoot [6]. Achter de schermen zoeken Europese lidstaten verbinding via ‘schaduwbondjes’ zoals WhatsApp-groepen [1]. NAVO- en Europa-onderzoeker Armida van Rij van het Centre for European Reform bevestigt dat verschillende samenwerkingsverbanden ‘enorm zijn opgeschaald’ - een teken dat er binnen de NAVO iets niet werkt [1]. Sinds de Amerikaans-Israëlische aanvallen op Iran eind februari 2026 zijn de NAVO-verhoudingen gespannen [1].
Europa zoekt alternatief maar mist biljoen euro voor eigen defensie
Een IISS-analyse uit april 2025 toont aan dat Europa een geschatte biljoen dollar extra financiering nodig heeft om Amerikaanse militaire platforms, mankracht, ruimte- en inlichtingencapaciteiten te vervangen [6]. Europese landen werken steeds vaker samen in kleinere verbanden, zoals de Joint Expeditionary Force onder Britse leiding, waar Nederland ook deel van uitmaakt [1]. Als de NAVO instort, waarschuwt een Brussels Signal-analyse van 16 april 2026, kunnen Polen, de Baltische staten en de Noordse landen gedwongen worden individuele deals met het Kremlin te sluiten [4]. Voor Nederland betekent dit dat de veiligheidsgaranties waar we 77 jaar op hebben vertrouwd plotseling kunnen verdwijnen [GPT]. Estonian defensieminister Hanno Pevkur benadrukte op 17 april 2026 nog wel dat hij erop vertrouwt dat de VS Estland zal verdedigen, maar gaf toe dat Europa niet klaar is om alleen tegen Moskou op te staan [2]. De vraag is niet meer of Europa zonder Amerika kan, maar hoe snel die transitie moet gebeuren.