een miljoen arbeidsongeschikten in 2026? de cijfers liegen niet, maar de paniek ook niet
Den Haag, dinsdag, 16 juni 2026.
Nederland telt nu 890.000 arbeidsongeschikten, en het UWV verwacht 955.000 aan het eind van het jaar. Dat is geen miljoen, maar de stijging is wel reëel – en duur. Elk jaar kost het stelsel de overheid meer dan 11 miljard euro. Vooral psychische klachten, zoals burn-outs na corona, drijven de aantallen op. Critici wijzen naar een systeem vol perverse prikkels: werkgevers betalen twee jaar ziektewet, maar daarna schuift de rekening door naar de belastingbetaler. Ondertussen wachten mensen soms jaren op een definitieve beoordeling. Het kabinet heeft nog geen plan, maar deskundigen roepen al jaren om hervormingen. Want één ding is zeker: als er niets verandert, wordt het probleem alleen maar groter.
een miljoen is nog ver weg, maar de groei is wel zorgwekkend
890.000 arbeidsongeschikten telt Nederland nu. Het UWV verwacht er 955.000 aan het eind van dit jaar [1]. Dat is geen miljoen, maar de stijging van 7.303% in één jaar is wel degelijk reëel [1]. Vooral psychische klachten, zoals burn-outs na corona, drijven de aantallen op [2]. Het stelsel kost de overheid nu al meer dan 11 miljard euro per jaar [1]. Ter vergelijking: dat is ongeveer evenveel als het hele budget voor het ministerie van Justitie en Veiligheid [GPT]. Hans Hoogervorst, voormalig minister van VWS voor de VVD, noemt het systeem ‘vol verkeerde prikkels’ [1]. Werkgevers betalen twee jaar ziektewet, maar daarna schuift de rekening door naar de belastingbetaler [1]. Doekle Terpstra, oud-voorzitter van vakbond CNV, noemt het een ‘bureaucratisch moeras’ waar mensen in vastlopen [1]. Het UWV kampt met lange wachttijden: in sommige regio’s duurt het meer dan een jaar voordat iemand een definitieve beoordeling krijgt [2]. Dat betekent dat mensen soms drie jaar uit het arbeidsproces zijn voordat ze überhaupt weten waar ze aan toe zijn [2].
de cijfers liegen niet, maar de grafieken misschien wel
De Telegraaf kopte vorige week met ‘Nederland op weg naar een miljoen arbeidsongeschikten’ [1]. Maar de grafieken in dat artikel beginnen niet bij nul, waardoor de stijging veel dramatischer lijkt dan hij is [3]. In 2003 waren er meer arbeidsongeschikten dan nu, terwijl de bevolking sindsdien groeide van 16 naar 18 miljoen [3]. Toch is er wel degelijk reden tot zorg. Het aantal uitkeringen steeg met 2% in één jaar, van 873.000 in 2025 naar 890.000 nu [3]. En vooral jongeren en hoogopgeleide vrouwen vallen steeds vaker uit door stress en werkdruk [2]. Ton Wilthagen, arbeidsmarktdeskundige aan de Universiteit van Tilburg, zegt dat het systeem in de praktijk niet werkt [2]. Hij wijst naar landen als Zweden en Duitsland, waar artsen en bedrijfsartsen beter samenwerken om mensen aan het werk te houden [2]. Hoogervorst heeft kritiek op de financiële prikkels: ‘De uitkeringen zijn verhoogd, terwijl de prikkels voor werkgevers om mensen aan het werk te houden veel te zwak zijn’ [1]. Volgens Judith Post, expert op het gebied van sociale zekerheid, klopt dat niet helemaal. Zij rekende uit dat mensen onder het huidige WIA-stelsel gemiddeld niet meer krijgen dan onder het oude WAO-stelsel, als je rekening houdt met inflatie [3]. Wie naast de uitkering nog wat werkt, is zelfs beter af dan voorheen [3]. Maar wie helemaal niet kan werken, krijgt vaak minder dan 75% van het oude loon doorbetaald – en dan geldt er ook nog een maximumbedrag [3].
geen plan, wel paniek
Het kabinet heeft nog geen concreet plan om de stijging van het aantal arbeidsongeschikten te beteugelen [1]. Terwijl werkgevers en vakbonden elkaar de schuld geven, blijven de kosten oplopen. Sven Kelder, voorzitter van het Platform van Private Sociale Zekerheidsvoorzieningen, pleit voor een ‘trampoline’ in plaats van een ‘vangnet’ [2]. Zijn idee: werkgevers en zieke werknemers moeten eerder met elkaar praten over hoe iemand weer aan het werk kan [2]. Terpstra gaat nog een stap verder. Hij wil het hele stelsel hervormen, net zoals met de pensioenen is gebeurd [1]. ‘We moeten af van deze lappendeken’, zegt hij [1]. Maar of dat gaat lukken, is nog maar de vraag. De onderhandelingen tussen kabinet, werkgevers en vakbonden liepen vorige week stuk [1]. Voorlopig blijft het dus bij waarschuwingen en kritiek. En ondertussen groeit het aantal arbeidsongeschikten gestaag verder. Niet naar een miljoen – nog niet. Maar wel naar een bedrag dat steeds moeilijker op te brengen is. Voor de overheid, en uiteindelijk voor de belastingbetaler.