Duizenden Hagenaars herdenken opnieuw op eigen wijze terwijl Trump oorlogszucht aanwakkert
Den Haag, maandag, 20 april 2026.
Voor de tweede keer trekt een alternatieve herdenking in Den Haag op 4 mei naar verwachting duizenden mensen. De organisatoren van ‘4 mei inclusief’ willen dit jaar niet alleen stilstaan bij Gaza, maar ook bij wat zij zien als Nederlandse medeplichtigheid aan oorlogen wereldwijd. Ze wijzen specifiek naar Donald Trump en zijn acties in Venezuela en Iran. Vorig jaar trok de alternatieve herdenking 4000 bezoekers die zich niet herkenden in de officiële herdenking op de Dam. Het initiatief ontstond uit sit-ins voor Gaza door oud-ambtenaren en diplomaten. Terwijl het Nationaal Comité spreekt van ‘vrijheid van herdenken’, groeit de roep om de belofte ‘nooit weer’ echt waar te maken. Ook Rotterdam organiseert een ‘inclusieve herdenking zonder grenzen’.
Bredere kritiek op Nederlandse oorlogsrol
De organisatoren van ‘4 mei inclusief’ richten hun pijlen dit jaar niet alleen op Gaza, maar ook op wat zij zien als Nederlandse medeplichtigheid aan internationale conflicten [1]. “Wij staan ook stil bij de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, maar de belofte ‘nooit weer’ is niet gehouden”, zegt medeorganisator Tessa Terpstra [1]. Ze verwijzen specifiek naar Donald Trump en zijn acties in Venezuela en Iran als voorbeelden van het niet respecteren van internationaal recht [1]. Het initiatief ontstond uit sit-ins voor Gaza door oud-ambtenaren en diplomaten [1]. Voor veel Nederlanders met een migratieachtergrond voelt de officiële herdenking te statisch aan. “Iemand uit Syrië wil zich ook thuis voelen”, aldus Terpstra [1].
Nationale herdenking past zich langzaam aan
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei reageert diplomatiek op de alternatieve herdenkingen [1]. “Vrijheid is ook vrijheid van herdenken, waarin iedereen vrij is om in meer of mindere mate aan te sluiten bij het memorandum van het Nationaal Comité”, zegt een woordvoerder [1]. In 2025 werden maar liefst 480 herdenkingen aangemeld bij het comité [1]. De officiële tekst werd in 2024 voor het laatst aangepast door de woorden ‘Holocaust’ en ‘emoties’ toe te voegen [1]. Op 4 mei zal de ceremoniemeester op de Dam uitspreken: “We beseffen dat bij gewapende conflicten, zoals op dit moment in vele delen van de wereld, tot op de dag van vandaag onschuldige slachtoffers vallen” [1]. Ook in Rotterdam organiseert de Palestina Coalitie “een inclusieve dodenherdenking zonder grenzen” [2].
Van protest naar traditie
Alternatieve herdenkingen zijn geen nieuw fenomeen in Nederland [1]. Al in 1970 werden jongeren die een krans wilden leggen voor homoseksuele slachtoffers hardhandig door de politie weggehaald [1]. De eerste Nederlandse herdenking in 1946 was gewijd aan verzetsstrijders [1]. Historicus Ilse Raaijmakers benadrukt dat herdenkingen voor jongeren zinvol moeten zijn [1]. Voor veel deelnemers aan ‘4 mei inclusief’ gaat het om het doorbreken van wat zij ervaren als selectief herdenken. Ze willen dat Nederland eerlijk kijkt naar zijn eigen rol in internationale conflicten. Of deze alternatieve vorm van herdenken zal leiden tot veranderingen in de officiële ceremonieën, blijft afwachten.